Natuurkunde← TerugAlle vakken
Alle formules
Planning

Alle formules Natuurkunde

Cumulatief overzicht van de formules die al op de huidige site behandeld worden.

Terug naar Natuurkunde

September

Eenheden en omrekenen

km/h → m/s
delen door 3,6

Voor snelheid.

m/s → km/h
vermenigvuldigen met 3,6

Voor snelheid.

Joule
1 J = 1 N·m = kg·m²/s²

Gebruikt op de pagina om eenheden te controleren.

Elektronvolt
1 eV = 1,602 · 10⁻¹⁹ J

Een eenheid van energie, geen spanning. MeV is 10⁶ eV. Omrekenen vóór je met h, c of E = mc² rekent.

Formules omschrijven

Wet van Ohm
U = I·R → I = UR

Voorbeeld van vrijmaken.

Kinetische energie
Eₖ = ½mv² → v = √(2Eₖm)

Voorbeeld met een kwadraat.

Vermogen
P = Et

Energie per tijd.

Grafieken

Helling
helling = ΔyΔx

Gebruik verschillen, niet zomaar yx.

Versnelling
a = ΔvΔt

Helling van een (v,t)-grafiek.

Snelheid
v = ΔxΔt

Helling van een (x,t)-grafiek.

Afstand
oppervlakte onder een (v,t)-grafiek

Bij een driehoek: ½·basis·hoogte.

Oktober

Dosis

Geabsorbeerde dosis
D = Em

D in Gy, E in J, m in kg.

Equivalente dosis
H = wᴿ·D

H in Sv; wᴿ is de wegingsfactor.

Uitgezonden vermogen
P = A · Everval

A in Bq, E in joule per verval. Reken MeV eerst om naar joule.

Opgenomen energie
E = P · t

Bij constant vermogen; anders met het gemiddelde. t in seconden.

Effectieve lichaamsdosis

Geen formule om in te vullen. Weegt mee wélke organen bestraald zijn. Wordt meestal gegeven; jij vergelijkt hem met een norm.

Radioactief verval

Activiteit
A = −dNdt

Aantal vervallen kernen per seconde.

Activiteit en aantal kernen
A = ln 2t½·N

t½ in seconden als A in Bq moet uitkomen.

Aantal kernen
N = N₀·(½)t/t½

Exponentiële afname.

Activiteit in de tijd
A = A₀·(½)t/t½

Zelfde vorm als voor N.

Halveringsdikte
I = I₀·(½)d/d½

Voor verzwakking door materiaal/weefsel.

Medische beeldvorming

Diepte bij echo
diepte = ½ · v · t

Het geluid gaat heen én terug, dus de halve weg. Staat de snelheid in de opgave, gebruik die.

Annihilatie bij PET
E = m·c²

Elektron en positron verdwijnen samen. Hun rustenergie is 0,511 MeV elk, samen 1,022 MeV. Dat wordt twee γ-fotonen van 511 keV, in tegengestelde richting — anders klopt de impuls niet.

Halveringsdikte
I = I₀·(½)d/d½

Staat hierboven ook bij radioactief verval. Bij medische beeldvorming gebruik je hem voor röntgenstraling door weefsel.

Atoomspectra

Fotonenergie
Ef = h·f

h is de constante van Planck.

Licht
c = f·λ

c in m/s, λ in meter.

Overgang
|ΔE| = h·f = h·cλ

Energieverschil tussen niveaus.

Elektronvolt
1 eV = 1,602·10⁻¹⁹ J

Omrekenen vóór gebruik met h in J·s.

Energie uit golflengte
Ef = h·cλ

Korter licht is energierijker; λ in meter.

Energieverschil
ΔE = Ehoog − Elaag

Zo aftrekken; bij emissie positief.

Waterstofniveaus
En = −13,609n² (eV)

Binas 21A. Let op het minteken.

De vuistregel
λ (nm) = 1240E (eV)

1240 is h·c in eV·nm. Scheelt het omrekenen naar joule en terug naar nanometer. Andersom: E = 1240λ. Noteer 1240 eV·nm = h·c erbij als je hem op het examen gebruikt.

Wel in de video, niet op het examen
Ek = h·f − Wu

Foto-elektrisch effect; Wu is de uittree-energie. Staat niet in de syllabus 2027: niet leren.

Warmte

Opwarmen/afkoelen
Q = m·c·ΔT

Q in J, m in kg, c in J/(kg·K).

Smelten en stollen
Q = m·L

L is de smeltwarmte in J/kg (ijs: 3,34·10⁵). Tijdens het smelten verandert de temperatuur niet, dus Q = m·c·ΔT geeft hier nul.

Verdampen en condenseren
Q = m·L

Zelfde formule, maar L is nu de verdampingswarmte (water: 2,26·10⁶ J/kg).

November

Astrofysica

Wet van Wien
λmax·T = kW

Dus T=kWλmax.

Stefan-Boltzmann
P = σ·A·T⁴

Voor een ster: A=4πR².

Boloppervlak ster
A = 4πR²

R in meter.

Intensiteit op afstand r
I = P4πr²

Vermogen verdeeld over een bol op afstand r.

Doppler
Δλλ = vrc

Voor radiale snelheid in de gebruikte benadering.

Massa-energie
E = Δm·c²

Bij kernfusie/massadefect.

Golf-deeltje

Fotonenergie
E = h·f

De energie van één foton, bij frequentie f.

Golfsnelheid
v = f·λ

Voor licht in vacuüm is v=c.

Tralie
d·sin(αₙ) = n·λ

d is de afstand tussen lijnen/spleten.

De Broglie
λ = hp

Materiegolf.

Niet-relativistisch deeltje
λ = hm·v

Als p=m·v gebruikt mag worden.

Impuls
p = m·v

Alleen bij snelheden ver onder c.

Kinetische energie
Ek = ½·m·v²

De vorm uit de onderbouw.

Energie en impuls
Ek = p²2m  →  p = √(2m·Ek)

Nodig bij De Broglie als je de energie kent en de impuls zoekt.

Energieniveaus en quantummodellen

Energieput (oneindig diep)
Eₙ = n²h²8mL²

Voor n = 1, 2, … . L in meter. Dit model is niet waterstof.

Schaalwet: hogere toestand
En = n² · E1

In dezelfde put. E2 = 4E1, E3 = 9E1; niet n · E1.

Schaalwet: putbreedte
E ∝ 1L²

Zelfde deeltje, zelfde n. Twee keer zo breed geeft een kwart van de energie; half zo breed vier keer zoveel.

Staande golf
λₙ = 2Ln

Er passen n halve golven tussen de wanden.

Waterstofniveaus
Eₙ = −13,6n² eV

Specifiek voor waterstof.

Foton en niveauovergang
Ef = |ΔE| = hf = hcλ

Het verschil tussen de niveaus bepaalt de fotonenergie.

Kansdichtheid
kansdichtheid ∝ |ψ(x)|²

Interpreteren; niet verwarren met de golffunctie zelf.

Band gap
Ef ≥ Eg (voor een mogelijke overgang)

Er is voldoende energie nodig; absorptie is niet gegarandeerd.

Kern- en deeltjesprocessen

Ladingsbehoud
ΣQ vóór = ΣQ ná

Op de pagina gebruikt om te controleren of een reactie mag.

Baryonbehoud
ΣB vóór = ΣB ná

Op de pagina gebruikt om te controleren of een reactie mag.

Leptonbehoud
ΣL vóór = ΣL ná

Op de pagina gebruikt om te controleren of een reactie mag.

Massa-energie
E = m · c²

Op de pagina gebruikt voor massa-energie-equivalentie.

Atomaire massa-eenheid
1 u ≈ 931,5 MeV/c²

Op de pagina gebruikt om massaverschil naar energie om te rekenen.

Welk vectorboson
Qboson = Qvóór − Qná

Op de pagina gebruikt om het juiste W- of Z-boson te kiezen.

β−-verval
n → p + e− + ν̄e

Op de pagina gebruikt als standaardreactie bij de boekhoudingen.

Relativiteit

Snelheidsverhouding
β = vc

Dimensieloos.

Lorentzfactor
γ = 1√(1−β²)

γ≥1.

Tijdrek
t = γ·t₀

t₀ is de eigen tijd.

Lengtekrimp
L = L₀γ

L₀ is de eigen lengte.

Totale relativistische energie
E = γ·m₀·c²

Bij γ=1 blijft de rustenergie over.

Dit overzicht volgt de huidige lespagina’s; ontbrekende stof is niet aangevuld met losse externe formules.