Beweging en energie; onderdeel C1; oktober; ongeveer 50 minuten
Wat je hier leert
Krachten optellen en ontbinden, en de drie wetten van Newton gebruiken. Dit is het fundament van de hele mechanica: alles over beweging, energie en cirkelbanen bouwt hierop voort.
Wat je hiervoor al moet kunnen
Een kracht heeft een grootte én een richting. Daarom teken je hem als pijl en tel je krachten niet zomaar bij elkaar op.
Wijzen twee krachten dezelfde kant op, dan tel je de groottes op.
Wijzen ze tegen elkaar in, dan trek je ze af en houdt de grootste de richting.
Staan ze onder een hoek, dan teken je ze kop aan staart of maak je een parallellogram. De som heet de resulterende kracht.
Andersom kan ook: één kracht ontbinden in twee richtingen die jou uitkomen. Op een helling neem je meestal een richting lángs de helling en een loodrecht erop.
De eerste wet is een bijzonder geval van de tweede: is Fres nul, dan is a nul, en dan verandert de snelheid niet. Merk op dat "geen kracht" iets anders is dan "geen beweging" — een auto met constante snelheid heeft ook resultante nul.
Bereken de zwaartekracht op een voorwerp van 12 kg.
Zoek g op in Binas of gebruik 9,81 m/s². Fz = m · g
Invullen. Fz = 12 · 9,81 = 117,7 N
De massa heeft twee significante cijfers, dus het antwoord ook. Fz = 1,2 · 10² N
Massa en gewicht zijn niet hetzelfde. De massa is 12 kg en verandert niet; de zwaartekracht is 1,2 · 10² N op aarde en anders op de maan.
Een auto van 1200 kg gaat in 8,0 s van stilstand naar 20 m/s. Bereken de resulterende kracht.
Bereken eerst de versnelling: verandering van snelheid gedeeld door de tijd. a = (20 − 0) / 8,0 = 2,5 m/s²
Pas de tweede wet toe. Fres = m · a = 1200 · 2,5
Uitkomst, in twee significante cijfers. Fres = 3,0 · 10³ N
Let op het woord resulterende. De motor levert méér dan 3,0 · 10³ N, want er is ook wrijving die ervan af gaat. Wat je uitrekent is wat er netto overblijft.
Een kist van 50 kg staat op een helling van 20°. Bereken de component van de zwaartekracht langs de helling.
Bereken eerst de zwaartekracht zelf, recht naar beneden. Fz = 50 · 9,81 = 490,5 N
Ontbind die in twee richtingen: lángs de helling en loódrecht erop. De component langs de helling hoort bij de sinus van de hellingshoek. Fz,langs = Fz · sin(α)
Invullen. 490,5 · sin(20°) = 490,5 · 0,342 = 168 N
Afronden op twee significante cijfers. 1,7 · 10² N
Twijfel je tussen sinus en cosinus? Denk aan de uitersten. Bij een hoek van 0° ligt de helling vlak en is er geen component langs de helling; sin(0°) = 0, dus de sinus klopt. Bij 90° valt de kist recht naar beneden en is de component gelijk aan Fz; sin(90°) = 1, klopt ook.
Een boek ligt stil op tafel. Welke kracht is de reactie op de zwaartekracht?
Verleidelijk antwoord: de normaalkracht van de tafel. Dat is fout.
Actie en reactie werken op vérschillende voorwerpen. De zwaartekracht is de kracht van de aárde op het boek. reactie: de kracht van het boek op de aarde
De normaalkracht werkt ook op het boek, dus die vormt geen paar met de zwaartekracht. Die twee heffen elkaar op — dat is de eerste wet, niet de derde.
Actie en reactie op hetzelfde voorwerp zetten.
Twee krachten die elkaar opheffen op één voorwerp zijn geen actie-reactiepaar. Vraag jezelf altijd af: kracht van wát op wát?
Denken dat beweging een kracht vereist.
Een voorwerp dat met constante snelheid beweegt heeft resultante nul. Er is pas een resulterende kracht nodig als de snelheid verándert — ook bij afremmen of van richting veranderen.
Vijf opgaven. Doe er zoveel als je wilt. Klap de uitwerking pas open als je zelf iets hebt opgeschreven.
Fz = 75 · 9,81 = 735,75 N
7,4 · 10² N
Eerst de resulterende kracht. De wrijving werkt tegen de beweging in, dus die gaat eraf.
Fres = 40 − 15 = 25 N
a = Fresm = 255,0 = 5,0 m/s²
De richting is voorwaarts, dezelfde kant als de resulterende kracht.
Constante snelheid betekent geen versnelling, dus volgens de eerste wet is de resulterende kracht nul.
De luchtwrijving omhoog is dus precies even groot als de zwaartekracht omlaag. Dat hij béweegt doet er niet toe.
Actie: de kracht van jou op de muur.
Reactie: de kracht van de muur op jou — even groot, tegengesteld gericht, en werkend op jóu. Daarom voel je hem.
Fz = 20 · 9,81 = 196,2 N
Fz,langs = 196,2 · sin(30°) = 196,2 · 0,50 = 98,1 N
98 N
Maak er tien tot vijftien op onderwerp. Teken bij elke opgave eerst alle krachten als pijlen — dat is de stap die de meeste fouten voorkomt, en op het examen levert een goede krachtentekening zelf ook punten op.
Hoeveel heb je er gemaakt?
Richtgetal voor dit onderwerp: 15 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.
Klaar met dit onderwerp?
Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.