Natuurkunde← TerugAlle vakken
Toets oktober
Planning

Toets oktober

15 korte vragen, daarna 6 examenvragen; straling; radioactief verval; beeldvorming; atoomspectra; stoffen en materialen

Waar deze check voor is

Dit is de afsluiting van oktober, in twee delen. Deel 1 zijn 15 korte vragen: ken je de begrippen? Deel 2 staat eronder en bestaat uit 6 examengerichte vragen met meerdere stappen. Geen tijdslimiet en geen voldoende/onvoldoende.

Binas en rekenmachine mogen ernaast. De check gebruikt alleen stof uit de vijf oktoberpagina's van deze ELO.

Deel 2 — zes examengerichte vragen

Dit deel is anders dan hierboven. Geen keuzemogelijkheden, meerdere stappen per vraag, en er staat niet bij welke formule je nodig hebt. Reken op ongeveer vijfenvijftig minuten, met Binas en rekenmachine erbij.

Schrijf je uitwerking helemaal op: welke formule, welke waarden, welke stappen. Dat is waar op het examen de punten voor worden gegeven — niet voor het eindantwoord alleen.

1. Maak deze drie kernreacties af. Geef bij de tweede ook aan welk deeltje er nóg bij vrijkomt.
  22688Ra → ? + 42He
  13153I → 13154Xe + ?
  74Be + 0−1e → ? + νe
Laat de uitwerking zien
Gebruik twee boekhoudingen: het massagetal boven en het ladingsgetal onder moeten links en rechts gelijk zijn.

Eerste reactie. Massagetal: 226 − 4 = 222. Ladingsgetal: 88 − 2 = 86. Element 86 is radon, dus 22286Rn.

Tweede reactie. Massagetal: 131 = 131 + 0, dus het onbekende deeltje heeft massagetal 0. Ladingsgetal: 53 = 54 + (−1), dus lading −1. Dat is een elektron: 0−1e, oftewel β−-verval.

Er komt ook een antineutrino vrij. Dat heeft massagetal 0 en lading 0, dus in deze twee boekhoudingen valt het weg — maar het is nodig voor het behoud van leptongetal.

Derde reactie: K-vangst. Massagetal blijft 7 en het ladingsgetal wordt 4 + (−1) = 3. Element 3 is lithium, dus 73Li. Het neutrino staat al in de vergelijking.
2. Een bron van kobalt-60 heeft een beginactiviteit van 4,8 · 106 Bq en een halveringstijd van 5,27 jaar. Na hoeveel jaar is de activiteit gedaald tot 7,5 · 105 Bq?
Laat de uitwerking zien
De tijd is onbekend en staat in de exponent, dus je hebt een logaritme nodig.

7,5·105 = 4,8·106 · (½)t/5,27
Delen door de beginactiviteit: 0,15625 = (½)t/5,27
Logaritme van beide kanten: t = 5,27 · ln0,15625ln(0,5) = 14 jaar

Controle: 4,8 gedeeld door 0,75 is 6,4, en dat ligt tussen 4 en 8 — dus tussen 2 en 3 halveringstijden. 145,27 = 2,68. Klopt.
3. Een röntgenbundel gaat door 4,5 cm weefsel met een halveringsdikte van 1,5 cm. De doorgelaten straling geeft daarna 1,2 mJ af aan 0,60 kg weefsel. Bereken de geabsorbeerde dosis en de equivalente dosis.
Laat de uitwerking zien
Twee formules achter elkaar. Let op: de halveringsdikte bepaalt hóeveel er doorkomt, maar de dosis reken je met de energie die daarna wordt geabsorbeerd — en die is al gegeven.

Doorgelaten deel: II0 = (½)4,5/1,5 = (½)³ = 0,125, dus 12,5 procent komt erdoor.

Geabsorbeerde dosis: D = Em = 1,2·10−30,60 = 2,0·10−3 Gy, oftewel 2,0 mGy.

Equivalente dosis: H = wR · D. Voor röntgen- en γ-straling is de weegfactor 1 (Binas), dus H = 2,0 mSv.

Was het α-straling geweest, dan was de weegfactor 20 en de equivalente dosis 40 mSv — bij precies dezelfde energie.
4. In een spectrum van waterstof zie je een lijn bij 434 nm. Bereken het bijbehorende energieverschil in elektronvolt, en zeg of deze lijn in het zichtbare gebied valt.
Laat de uitwerking zien
ΔE = h · cλ = 6,626·10−34 · 2,998·108434·10−9 = 4,58·10−19 J
Delen door 1,602·10−19 geeft 2,86 eV.

Controle met de vuistregel (E = 1240λ): 1240434 = 2,86. ✓

Zichtbaar licht loopt ongeveer van 400 tot 700 nm, dus ja: 434 nm is zichtbaar, aan de blauwviolette kant. Dit past bij de overgang van niveau 5 naar niveau 2, waar het energieverschil 2,86 eV bedraagt.
5. Bij een echo wordt een geluidspuls uitgezonden en 130 μs later ontvangen. De geluidssnelheid in weefsel is 1540 m/s. Bereken op welke diepte het weerkaatsende grensvlak ligt.
Laat de uitwerking zien
De valkuil zit in de afstand: het geluid gaat heen én terug. De gemeten tijd hoort dus bij het dubbele van de diepte.

s = v · t = 1540 · 130·10−6 = 0,200 m
Dat is de totále weg. De diepte is de helft:
d = 0,2002 = 0,100 m = 10,0 cm

Wie de deling door 2 vergeet, komt op 20 cm uit. Dat is de meestgemaakte fout bij dit type vraag, en hij kost het hele punt.
6. Hieronder staat een (N,t)-diagram. De gestippelde rechte lijn is de raaklijn aan de vervalkromme bij t = 4,0 h. Bepaal uit het diagram eerst de halveringstijd en vervolgens de activiteit bij t = 4,0 h.
8,06,04,02,0024681012N (×10¹²)t (h)raaklijn
Laat de uitwerking zien
Halveringstijd. Bij t = 0 is N ongeveer 8,0×1012. De helft, 4,0×1012, wordt bij ongeveer 6,0 h bereikt. Dus t1/2 ≈ 6,0 h.

Activiteit bij 4,0 h. Lees twee ver uit elkaar liggende punten op de gestippelde raaklijn af, bijvoorbeeld ongeveer (2,0 h; 6,2×1012) en (6,0 h; 3,9×1012).
ΔN ≈ −2,3×1012 en Δt = 4,0 h = 1,44×104 s.
A = −ΔNΔt ≈ 2,3 × 10121,44 × 104 = 1,6×108 Bq.

Omdat je waarden uit een grafiek afleest, is een kleine afwijking in het antwoord normaal.

Gingen deel 1 én deel 2 goed? Dan staat oktober.

Ging deel 1 goed maar deel 2 niet? Dan ken je de begrippen, maar moet je nog oefenen met het combineren van stappen. Dat is normaal in oktober en precies waar de rest van het jaar voor is — maar het betekent wél dat je met alleen deze pagina's er nog niet bent. Maak er examenopgaven bij.

Terug naar NatuurkundeAlle vakken