Algebra; onderdeel A3; september; ongeveer 40 minuten
Wat je hier leert
Breuken en wortels omschrijven naar een vorm waar je verder mee kunt. Dit is geen apart onderwerp op het examen — het zit onder bijna elke opgave. Als dit hapert, kost al het latere werk dubbel zoveel tijd.
Wat je hiervoor al moet kunnen
Video bij deze paragraaf Nieuw
Breuken herleiden (VWO wiskunde B)
Math with MennoOpenen op YouTube
Video bij deze paragraaf
Rekenregels voor wortels
Math with MennoOpenen op YouTube
Dit zijn ze allemaal. Meer is het niet.
Breuken
Wortels
Let op: in beide richtingen. De syllabus zegt er nadrukkelijk bij dat je deze regels van links naar rechts én van rechts naar links moet kunnen gebruiken. Regel 3 gebruik je meestal van rechts naar links om samen te voegen — maar bij primitiveren juist van links naar rechts, om een breuk uit elkaar te trekken. Wie de regels maar één kant op kent, loopt daar vast.
Schrijf 2/x + 3/(x + 1) als één breuk.
Dit is regel 1, met A = 2, B = x, C = 3 en D = x + 1. (2 · (x + 1) + 3 · x) / (x · (x + 1))
Werk de teller uit. De noemer laat je voorlopig staan. (2x + 2 + 3x) / (x(x + 1))
Vereenvoudig de teller. (5x + 2) / (x(x + 1))
De noemer als product laten staan is bijna altijd handiger dan uitvermenigvuldigen: zo zie je meteen waar de functie niet bestaat, namelijk bij x = 0 en x = −1.
Vereenvoudig (1/x − ½) / (x − 2).
Maak eerst de teller één breuk, met regel 1. 1/x − 1/2 = (2 − x) / (2x)
Delen door x − 2 is hetzelfde als vermenigvuldigen met 1/(x − 2). Dat is regel 5. (2 − x) / (2x) · 1 / (x − 2)
Nu de sleutelstap: 2 − x is precies −(x − 2). Schrijf dat zo op, dan zie je wat er wegvalt. −(x − 2) / (2x(x − 2))
Streep x − 2 weg tegen elkaar. −1 / (2x)
Stap 3 is het trucje dat je hier moet leren zien: als teller en noemer op een minteken na hetzelfde zijn, haal je dat minteken naar voren.
Vereenvoudig √(18x³), met x > 0.
Splits met regel 6 in stukken waar je iets mee kunt. Zoek in 18 en in x³ naar kwadraten. √(18x³) = √9 · √2 · √x² · √x
De kwadraten kun je nu wegwerken. Omdat x positief is, is √x² = x. 3 · √2 · x · √x
Zet de gewone factoren vooraan en voeg de wortels weer samen, opnieuw met regel 6. 3x · √(2x)
Schrijf (x² + 4) / x als een som.
Dit is regel 3, gebruikt van links naar rechts. x²/x + 4/x
Vereenvoudig de eerste term. x + 4/x
Hier zie je waarom "in beide richtingen" ertoe doet. In deze vorm kun je de functie straks differentiëren en primitiveren; in de oorspronkelijke vorm niet zonder omweg.
Deze twee zien er goed uit en zijn allebei fout:
1/(a + b) is niet 1/a + 1/b
√(a + b) is niet √a + √b
Kijk naar de regels hierboven: splitsen mag alleen over de teller (regel 3), niet over de noemer. En bij wortels mag je splitsen over een product en een quotiënt (regel 6 en 7), maar niet over een som.
Controle als je twijfelt: vul getallen in. Neem a = 9 en b = 16. Dan is √(9 + 16) = √25 = 5, maar √9 + √16 = 3 + 4 = 7. Niet gelijk, dus de regel bestaat niet. Dat trucje werkt bij elke herleiding waar je aan twijfelt.
Vijf opgaven. Doe er zoveel als je wilt. Klap de uitwerking pas open als je zelf iets hebt opgeschreven.
Regel 1, met A = 3, B = x, C = 2 en D = x − 1.
3(x − 1) + 2xx(x − 1)
Teller uitwerken: 3x − 3 + 2x = 5x − 3.
5x − 3x(x − 1)
Teller eerst één breuk maken:
12 − 1x = x − 22x
Delen door x − 2 met regel 5:
x − 22x · 1x − 2
Nu valt x − 2 tegen elkaar weg. Let op het verschil met voorbeeld 2: daar stond de teller andersom en bleef er een minteken over.
12x
Splitsen met regel 6, en in 50 het kwadraat 25 opzoeken:
√25 · √2 · √a² = 5 · √2 · a
5a√2
Regel 3, van links naar rechts:
2xx + 6x
2 + 6x
Regel 6, nu van rechts naar links — samenvoegen in plaats van splitsen:
√(8 · 2) = √16
4
Ging dit goed, maak er dan tien tot vijftien op Math4All. Deze regels moeten zonder nadenken komen, want in een examenopgave zijn ze nooit het onderwerp — alleen de weg ernaartoe.
Hoeveel heb je er gemaakt?
Richtgetal voor dit onderwerp: 15 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.
Klaar met dit onderwerp?
Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.