Functies en grafieken; onderdeel B2; september; ongeveer 40 minuten
Wat je hier leert
De vorm van de grafiek van f(x) = xp herkennen, en van elke variant het domein, het bereik en de asymptoten bepalen. De syllabus noemt dit parate kennis: je moet deze grafieken kunnen tekenen zonder rekenmachine.
Wat je hiervoor al moet kunnen
Video bij deze paragraaf Nieuw
De grafiek van een machtsfunctie 1/2
Wiskunde met Bob PruiksmaOpenen op YouTube
Video bij deze paragraaf
Machten met gebroken exponenten
Math with MennoOpenen op YouTube
Alles hangt af van de exponent p. Er zijn vier soorten, en elke soort heeft zijn eigen vorm.
p is een positief even getal — bijvoorbeeld x², x⁴
Dalvorm door de oorsprong, symmetrisch in de y-as. Domein: alle x. Bereik: y ≥ 0.
p is een positief oneven getal — bijvoorbeeld x³, x⁵
Stijgend, puntsymmetrisch in de oorsprong. Domein: alle x. Bereik: alle y.
p is negatief — bijvoorbeeld x−1 = 1/x
Hyperbool met twee takken. Verticale asymptoot x = 0, horizontale asymptoot y = 0. Domein: alle x behalve 0.
p is gebroken — bijvoorbeeld x½ = √x
Begint in de oorsprong en stijgt, maar steeds langzamer. Domein: x ≥ 0. Bereik: y ≥ 0.
Onthoud het aan de hand van één vraag: mag ik hier een negatief getal invullen? Bij een wortel niet, bij een negatieve exponent mag nul niet, en bij hele positieve exponenten mag alles.
Waarom zien x² en x³ er zo verschillend uit?
Vul bij beide een positief en een negatief getal in.
2² = 4 en (−2)² = 4
2³ = 8 en (−2)³ = −8
Bij een even exponent verdwijnt het minteken, dus links en rechts van de y-as gebeurt hetzelfde: de grafiek is gespiegeld in de y-as. bereik: y ≥ 0
Bij een oneven exponent blijft het minteken staan, dus de linkerkant gaat net zo ver omlaag als de rechterkant omhoog. bereik: alle y
Bepaal de asymptoten en het bereik van f(x) = 1/x².
Bij x = 0 zou je door nul delen. Daar bestaat de functie niet, en de grafiek schiet omhoog. verticale asymptoot: x = 0
Vul steeds grotere waarden in: 1/100, 1/10000. De uitkomst nadert nul maar wordt het nooit. horizontale asymptoot: y = 0
Een kwadraat is nooit negatief, en nooit nul in deze functie. Dus de uitkomst is altijd positief. bereik: y > 0
Vergelijk met 1/x: die heeft dezelfde asymptoten, maar wél negatieve waarden, want daar valt het minteken niet weg. Bereik: alle y behalve 0.
Video bij deze paragraaf Nieuw
Wortelfuncties
Wiskunde met Bob PruiksmaOpenen op YouTube
Bepaal het domein en het bereik van f(x) = √(x − 3).
Onder een wortel mag niets negatiefs staan. Stel dus die eis. x − 3 ≥ 0
Los die ongelijkheid op. domein: x ≥ 3
Een wortel levert nooit een negatieve uitkomst, en bij x = 3 is de uitkomst precies 0. bereik: y ≥ 0
De grafiek is die van √x, drie naar rechts geschoven. Dat verschuiven is het volgende onderwerp.
Wat is het domein van f(x) = x3/2?
Splits de exponent met de rekenregels voor machten. x3/2 = (x½)³ = (√x)³
Er zit dus een wortel in, en die bepaalt het domein. domein: x ≥ 0
Bij elke gebroken exponent met een even noemer zit er een wortel in en geldt dus x ≥ 0. Schrijf de macht om als je twijfelt.
Denken dat een negatieve exponent iets met een negatieve uitkomst te maken heeft.
2−3 = 1/8 — niet −8
Een minteken in de exponent betekent "onder de deelstreep", niet "negatief". De uitkomst van 2−3 is gewoon positief.
Vijf opgaven. Doe er zoveel als je wilt. Klap de uitwerking pas open als je zelf iets hebt opgeschreven.
Onder de wortel moet het niet-negatief zijn:
x + 5 ≥ 0
domein: x ≥ −5
10 − 2x ≥ 0
Dus 10 ≥ 2x, en delen door 2 geeft 5 ≥ x. Let op: hier staat x aan de rechterkant, dus lees het goed om.
domein: x ≤ 5
De noemer is nul bij x = 0, en voor grote x nadert de uitkomst nul.
verticale asymptoot x = 0, horizontale asymptoot y = 0
4 is even, dus negatieve invoer geeft positieve uitkomst. De laagste waarde is 0, bij x = 0.
bereik: y ≥ 0
Het kwadraat in de noemer is altijd positief, en nul mag niet ingevuld worden.
Let op het verschil met opgave 4: daar hoorde y = 0 er wél bij, hier niet, want de uitkomst wordt nooit precies nul.
bereik: y > 0
Ging dit goed, maak er dan tien op Math4All. Deze vier vormen moet je op zicht herkennen — op het examen wordt er geen tijd voor gegeven.
Hoeveel heb je er gemaakt?
Richtgetal voor dit onderwerp: 15 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.
Klaar met dit onderwerp?
Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.