Wiskunde B← TerugAlle vakken
Ontbinden en kwadraat afsplitsen
Planning

Ontbinden en kwadraat afsplitsen

Algebra; onderdeel A3; september; ongeveer 40 minuten

Wat je hier leert

Een som omschrijven naar een product, en andersom. Dat klinkt als een detail, maar het is de manier waarop je vergelijkingen oplost: een product is nul zodra één van de factoren nul is, en dat geldt voor een som niet.

Wat je hiervoor al moet kunnen

De regels

Video bij deze paragraaf

Herleiden en merkwaardige producten

WiskundeAcademieOpenen op YouTube

Video bij deze paragraaf Nieuw

Kwadraatafsplitsen - tweetermen

WiskundeAcademieOpenen op YouTube

Alle vier moeten ze twee kanten op: van links naar rechts is haakjes wegwerken, van rechts naar links is ontbinden. Dat laatste is het lastige.

1(x + a)(x + b) = x² + (a + b)x + ab 2(A + B)(C + D) = AC + AD + BC + BD 3(A ± B)² = A² ± 2AB + B² 4A² − B² = (A + B)(A − B)

Kwadraat afsplitsen: x² + px + q herschrijven als (x + r)² + s.

Kijk altijd eerst of er een gemeenschappelijke factor is. Bij 2x³ − 8x haal je eerst 2x buiten haakjes. Wat overblijft is vaak veel makkelijker te ontbinden dan het origineel. Dit overslaan is de meestgemaakte fout bij ontbinden.

Voorbeeld 1: een kwadratische vorm ontbinden

Ontbind x² + 7x + 12.

1

Dit is regel 1, van rechts naar links. Je zoekt twee getallen a en b. a + b = 7 en a · b = 12

2

Ga de mogelijkheden voor het product langs: 1 en 12, 2 en 6, 3 en 4. Alleen de laatste heeft som 7. a = 3 en b = 4

3

Schrijf op, en controleer door de haakjes weer weg te werken. (x + 3)(x + 4)

Werk altijd met het product eerst, niet met de som. Bij 12 zijn er drie mogelijkheden; bij som 7 oneindig veel.

Voorbeeld 2: eerst de factor, dan de rest

Ontbind 2x³ − 8x volledig.

1

Beide termen bevatten een 2 en een x. Haal 2x buiten haakjes. 2x(x² − 4)

2

Wat tussen haakjes staat is een verschil van twee kwadraten: regel 4, met A = x en B = 2. x² − 4 = (x + 2)(x − 2)

3

Zet het geheel bij elkaar. 2x(x + 2)(x − 2)

"Volledig ontbinden" betekent: doorgaan tot geen enkele factor nog verder uiteen kan. Bij deze vorm zie je meteen dat de nulpunten 0, −2 en 2 zijn.

Voorbeeld 3: een kwadraat uitwerken

Werk uit: (2x − 3)².

1

Regel 3, met A = 2x en B = 3. Let op het minteken. (2x)² − 2 · 2x · 3 + 3²

2

Reken elk stuk uit. Vergeet niet dat ook de 2 gekwadrateerd wordt. 4x² − 12x + 9

Voorbeeld 4: kwadraat afsplitsen

Schrijf x² + 6x + 1 in de vorm (x + r)² + s.

1

Kijk naar de coëfficiënt van x, dat is 6. Neem daar de helft van. Dat wordt de r. r = 3, dus je gaat richting (x + 3)²

2

Werk dat kwadraat uit om te zien wat je te veel hebt. (x + 3)² = x² + 6x + 9

3

Je wilde +1 maar hebt +9. Trek het verschil er weer af. x² + 6x + 1 = (x + 3)² − 8

Waarvoor je dit nodig hebt: hieraan lees je direct af dat de top van de parabool op (−3, −8) ligt. En bij meetkunde gebruik je precies deze stap om uit x² + y² + ax + by + c = 0 het middelpunt en de straal van een cirkel te halen.

De fout die bijna iedereen maakt

De kruisterm vergeten:

(a + b)² is niet a² + b²

Er hoort + 2ab tussen. Vul getallen in als je twijfelt: (2 + 3)² = 25, maar 2² + 3² = 13.

En nog een: a² + b² kun je níet ontbinden. Alleen het verschil van twee kwadraten gaat, niet de som. Regel 4 heeft geen tegenhanger met een plusteken.

Zelf proberen

Vijf opgaven. Doe er zoveel als je wilt. Klap de uitwerking pas open als je zelf iets hebt opgeschreven.

1. Ontbind: x² − x − 6
Laat de uitwerking zien

Zoek twee getallen met product −6 en som −1. Omdat het product negatief is, heeft één van de twee een minteken.

Mogelijkheden voor het product: 1 en −6, −1 en 6, 2 en −3, −2 en 3. Alleen 2 en −3 geven som −1.

(x + 2)(x − 3)

2. Ontbind volledig: 3x² − 27
Laat de uitwerking zien

Eerst de gemeenschappelijke factor 3:

3(x² − 9)

Dan regel 4, met A = x en B = 3:

3(x + 3)(x − 3)

3. Werk uit: (x + 5)²
Laat de uitwerking zien

Regel 3, met A = x en B = 5. De kruisterm is 2 · x · 5.

x² + 10x + 25

4. Ontbind volledig: x³ − 4x² + 3x
Laat de uitwerking zien

Alle drie de termen bevatten een x:

x(x² − 4x + 3)

Twee getallen met product 3 en som −4: dat zijn −1 en −3.

x(x − 1)(x − 3)

5. Splits het kwadraat af: x² − 8x + 3
Laat de uitwerking zien

De helft van −8 is −4, dus je gaat richting (x − 4)².

(x − 4)² = x² − 8x + 16

Je wilde +3 maar hebt +16, dus er moet 13 af.

(x − 4)² − 13

Meer oefenen

Ging dit goed, maak er dan tien tot vijftien op Math4All. Ontbinden moet je op zicht kunnen; op het examen is het nooit de vraag, alleen een tussenstap.

Math4All — vwo wiskunde B

Hoeveel heb je er gemaakt?

Richtgetal voor dit onderwerp: 15 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.

0

Klaar met dit onderwerp?

Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.

Terug naar het menu