Afgeleiden en hun toepassingen; acht vragen door elkaar; 60 minuten; 30 punten
Hoe je deze toets maakt
60 minuten. Zet een wekker. Ben je niet klaar? Zet een streep waar je was en ga door tot je klaar bent, maar noteer hoeveel langer je nodig had. Dat is informatie, geen fout.
Dit is een toets, geen oefening. Werk alles op papier uit en open de nakijksleutel pas als je helemaal klaar bent. De onderwerpen staan door elkaar en er staat niet bij welke regel je nodig hebt; dat uitzoeken hoort bij de vraag.
Je mag gebruiken: je grafische rekenmachine en de formulekaart. Let op het woord “algebraïsch”: staat dat er, dan moet het rekenwerk op papier en telt een antwoord uit de rekenmachine niet.
Achter elke vraag staat hoeveel punten hij waard is. In totaal zijn er 30 punten te halen. Deze vragen zijn voor deze ELO gemaakt in de stijl van het centraal examen; het zijn geen officiële examenvragen.
Deze keer met een cijfer.
Dit is de eerste toets met punten en een cijfer, zoals op het examen. Het cijfer zegt hoe ver je nú bent, niet hoe het in mei gaat. Belangrijker dan het getal is het lijstje dat je na het nakijken maakt: bij elke gemiste vraag was het de methode, een rekenfout of de opschrijfwijze. Die drie vragen elk om iets anders.
Vraag 13 punten
Gegeven is f(x) = (3x² − 1)·ln(x), met x > 0.
Bepaal f′(x).
Vraag 24 punten
Gegeven is g(x) = x·ex.
Stel langs algebraïsche weg de vergelijking op van de raaklijn aan de grafiek van g in het punt met x = 1.
Vraag 34 punten
Gegeven is h(x) = x³ + 6x.
Toon aan dat h geen extremen heeft.
Vraag 44 punten
Gegeven is p(x) = x³ − 3x² + 2x.
Bereken exact de coördinaten van het buigpunt van de grafiek van p.
Vraag 54 punten
Een rechthoek heeft een oppervlakte van 50 cm².
Bereken exact de afmetingen waarbij de omtrek zo klein mogelijk is, en geef die omtrek.
Vraag 63 punten
Gegeven is k(x) = 4 − 4e−0,5x.
Toon aan dat k afnemend stijgend is.
Vraag 74 punten
Gegeven is m(x) = x⁴ − 8x² op het interval [−1, 3].
Bepaal het absolute maximum en het absolute minimum van m op dat interval.
Vraag 84 punten
Gegeven is f(x) = (x + a)ex, waarin a een constante is.
De grafiek van f heeft een horizontale raaklijn bij x = 2. Bereken a.
Totaal 30 punten.
Vraag 13 punten
Twee factoren die allebei van x afhangen, dus de productregel.
g = 3x² − 1 → g′ = 6x h = ln(x) → h′ = 1x
f′(x) = 6x·ln(x) + (3x² − 1)·1x
f′(x) = 6x·ln(x) + 3x² − 1x, oftewel 6x·ln(x) + 3x − 1x
1 punt voor beide factoren benoemen, 1 voor de twee termen, 1 voor het eindantwoord.
Vraag 24 punten
“Algebraïsch” betekent dat de afgeleide op papier moet staan; de rekenmachine mag je er niet voor gebruiken.
g′(x) = 1·ex + x·ex = (x + 1)ex
g′(1) = 2e g(1) = e → raakpunt (1, e)
y = 2ex + b door (1, e): e = 2e · 1 + b → b = −e
y = 2ex − e
1 punt voor de afgeleide, 1 voor g′(1), 1 voor het raakpunt, 1 voor b en de vergelijking.
Vraag 34 punten
h′(x) = 3x² + 6
Voor alle x geldt x² ≥ 0, dus 3x² ≥ 0 en daarmee 3x² + 6 ≥ 6 > 0.
h′ is dus nergens nul. Zonder nulpunt van de afgeleide is er geen horizontale raaklijn, en dus geen extremum. De functie stijgt overal. □
1 punt voor de afgeleide, 2 voor het argument dat hij altijd positief is, 1 voor de conclusie in woorden. Met de discriminant mag ook: D = 0 − 4·3·6 < 0, dus geen oplossingen.
Vraag 44 punten
p′(x) = 3x² − 6x + 2 → p″(x) = 6x − 6
6x − 6 = 0 → x = 1
Controleer de tekenwisseling: p″(0) = −6 < 0 en p″(2) = 6 > 0, dus het teken wisselt en het is een echt buigpunt.
p(1) = 1 − 3 + 2 = 0
buigpunt (1, 0)
1 punt voor de tweede afgeleide, 1 voor x = 1, 1 voor de tekenwisseling, 1 voor de y-waarde.
Vraag 54 punten
Noem de ene zijde x. Uit de oppervlakte volgt de andere zijde.
x·y = 50 → y = 50x
O(x) = 2x + 2·50x = 2x + 100x, met x > 0
O′(x) = 2 − 100x² = 0 → x² = 50 → x = √50 = 5√2
Tekencontrole: O′(5) = 2 − 4 < 0 en O′(10) = 2 − 1 > 0, dus een minimum.
y = 505√2 = 5√2, dus een vierkant
5√2 bij 5√2 cm (≈ 7,07 cm), met omtrek 20√2 ≈ 28,3 cm
1 punt voor de formule in één variabele, 1 voor de afgeleide, 1 voor x = 5√2 met onderbouwing, 1 voor de afmetingen en de omtrek. Exact gevraagd, dus 5√2 laten staan.
Vraag 63 punten
k′(x) = −4 · (−0,5)e−0,5x = 2e−0,5x
k″(x) = 2 · (−0,5)e−0,5x = −e−0,5x
Voor elke x geldt e−0,5x > 0, want een e-macht is altijd positief.
Dus k′(x) = 2 · (positief) > 0 en k″(x) = −1 · (positief) < 0. k′ > 0 en k″ < 0 betekent afnemend stijgend. □
1 punt voor elke afgeleide, 1 voor de redenering met de e-macht en de conclusie.
Vraag 74 punten
m′(x) = 4x³ − 16x = 4x(x − 2)(x + 2) = 0 → x = −2, 0 of 2
x = −2 ligt buiten het interval en valt af. Te onderzoeken zijn dus x = 0 en x = 2, plus de randen x = −1 en x = 3.
m(−1) = 1 − 8 = −7 · m(0) = 0 · m(2) = 16 − 32 = −16 · m(3) = 81 − 72 = 9
absoluut max m(3) = 9 en absoluut min m(2) = −16
1 punt voor de afgeleide en de kandidaten, 1 voor het schrappen van x = −2, 1 voor het meenemen van de randen, 1 voor de conclusie. Het maximum ligt op de rand.
Vraag 84 punten
a hangt niet van x af, dus bij het differentiëren is a gewoon een getal.
f′(x) = 1·ex + (x + a)ex = (x + a + 1)ex
horizontale raaklijn bij x = 2 → f′(2) = 0
(2 + a + 1)e² = 0
e² is niet nul, dus moet de haakjes nul zijn.
3 + a = 0 → a = −3
Controle: met a = −3 is f′(x) = (x − 2)ex, en die is inderdaad nul bij x = 2.
1 punt voor de afgeleide, 1 voor f′(2) = 0, 1 voor het argument dat e² ≠ 0, 1 voor a.
Je cijfer
Tel je punten op en gebruik de formule die ook op het echte examen wordt gebruikt:
cijfer = 9 × jouw punten30 + 1
| punten | cijfer | |
|---|---|---|
| 30 | 10,0 | alles goed |
| 25 | 8,5 | |
| 20 | 7,0 | ruim voldoende |
| 17 | 6,1 | voldoende |
| 15 | 5,5 | de grens |
| 10 | 4,0 | |
| 5 | 2,5 |
Op het echte examen staat er in plaats van de 1 een normeringsterm die het CvTE pas na afloop vaststelt; die ligt meestal rond 1,0. Dit cijfer is dus een benadering, geen voorspelling.
Kwam je op 15 punten of meer? Dan staat november. Alles daaronder is geen ramp maar een aanwijzing: kijk in je lijstje welke soort fout het vaakst voorkomt.
Vooral methodefouten? Ga terug naar de lespagina van dat onderwerp en maak de uitwerkingen nog eens. Vooral rekenfouten? Werk langzamer en schrijf elke tussenstap op. Vooral opschrijffouten? Lees de examenformuleringen op de lespagina’s nog eens, met name “toon aan” en “algebraïsch”.
Maandag 30 november maak je de toets natuurkunde. Leg daarna de twee lijstjes naast elkaar.
Toets afgerond?
Dan is november klaar.