Wiskunde B← TerugAlle vakken
Verschuiven en vermenigvuldigen van grafieken
Planning

Verschuiven en vermenigvuldigen van grafieken

Functies en grafieken; onderdeel B3; oktober; ongeveer 40 minuten

Wat je hier leert

Wat er met een grafiek gebeurt als je het functievoorschrift verandert, en andersom: bij een verschoven of uitgerekte grafiek het nieuwe voorschrift opstellen. Hiermee kun je uit één standaardgrafiek een hele familie afleiden.

Wat je hiervoor al moet kunnen

Waar je naartoe werkt

Dit is een echte examenvraag over dit onderwerp. Lees de beschrijving rustig door. Je hoeft hem nu nog niet te kunnen oplossen. Aan het eind van deze pagina komt dezelfde vraag terug om zelf te maken.

Wiskunde B vwo 2026, tijdvak I, vraag 4 · 2 punten

Er staan twee functievoorschriften, f en g. De grafiek van g kan uit die van f ontstaan door één bewerking. Welke?

Beschrijving in eigen woorden. De volledige opgave en eventuele figuren staan in de pdf.

De vier bewerkingen

Video's bij deze paragraaf; kies de uitleg die bij je past

Math with Menno; Verticaal en horizontaal verschuiven (3 VWO)

Math with Menno; 14:16Openen op YouTube

Marco Starmans; Verschuiven en vermenigvuldigen van grafieken

Marco Starmans; 8:17Openen op YouTube

1f(x) + d  →  d omhoog 2f(x − c)  →  c naar rechts 3a · f(x)  →  verticaal uitrekken met factor a 4f(b · x)  →  horizontaal uitrekken met factor 1/b

Spiegelen zijn bijzondere gevallen: −f(x) spiegelt in de x-as, f(−x) spiegelt in de y-as.

Regel 2 en 4 doen het tegenovergestelde van wat je verwacht.

Bij f(x − 3) gaat de grafiek 3 naar rechts, terwijl er een minteken staat. Waarom: om dezelfde uitkomst te krijgen als eerst, moet je nu een x invullen die 3 gróter is. De grafiek bereikt elke waarde dus later, en dat is verder naar rechts.

Hetzelfde bij f(2x): de grafiek wordt niet twee keer zo breed maar twee keer zo smal, want je bent al bij x = 1 waar je eerst pas bij x = 2 was.

Alles wat direct aan de x vastzit werkt omgekeerd. Alles wat buiten de functie staat, werkt zoals je verwacht.

Voorbeeld 1: verschuiven in twee richtingen

Video's bij deze paragraaf; kies de uitleg die bij je past

Math with Menno; Grafieken verschuiven (3 VWO)

Math with Menno; 12:35Openen op YouTube

Wiskunde met Bob Pruiksma; Horizontaal en verticaal verschuiven

Wiskunde met Bob Pruiksma; 10:49Openen op YouTube

Beschrijf hoe je van y = x² naar y = (x − 3)² + 2 komt.

1

Kijk naar wat er aan de x vastzit: x − 3. Dat is regel 2. 3 naar rechts

2

Kijk naar wat er buiten staat: + 2. Dat is regel 1. 2 omhoog

3

De top lag op (0, 0) en schuift mee. nieuwe top: (3, 2)

Aan deze vorm lees je de top direct af. Daarom is kwadraat afsplitsen zo handig: het brengt elke parabool in precies deze vorm.

Voorbeeld 2: verticaal uitrekken

Video's bij deze paragraaf; kies de uitleg die bij je past

De video’s over vermenigvuldigen helpen ook bij horizontaal uitrekken in het volgende voorbeeld.

Math with Menno; Grafieken vermenigvuldigen (3 VWO)

Math with Menno; 9:42Openen op YouTube

Wilco Luiten; Transformaties 2: grafieken vermenigvuldigen

Wilco Luiten; 6:06Openen op YouTube

Wat gebeurt er met y = √x als je er y = 2√x van maakt?

1

De factor 2 staat buiten de wortel, dus dat is regel 3. verticaal uitrekken met factor 2

2

Controleer met een punt: bij x = 4 was de uitkomst 2, nu is hij 4. (4, 2) wordt (4, 4)

3

Punten op de x-as blijven liggen waar ze lagen, want 2 keer nul is nul. (0, 0) blijft (0, 0)

Voorbeeld 3: horizontaal uitrekken

Wat gebeurt er met y = x² als je er y = (2x)² van maakt?

1

De 2 zit vást aan de x, dus regel 4 met b = 2. horizontaal uitrekken met factor ½, oftewel smaller

2

Controleer met een punt: de waarde 4 werd eerst bereikt bij x = 2, nu al bij x = 1. (2, 4) wordt (1, 4)

Hier kun je ook uitwerken: (2x)² = 4x². Dat is regel 3 met factor 4. Bij een parabool leveren horizontaal smaller maken en verticaal uitrekken dus hetzelfde op — bij de meeste andere functies niet.

Voorbeeld 4: het voorschrift opstellen

De grafiek van f(x) = 1/x wordt 4 naar links en 3 omlaag geschoven. Geef het nieuwe voorschrift.

1

Naar links is de andere kant op dan regel 2, dus daar komt een plusteken. 1 / (x + 4)

2

Omlaag gaat buiten de functie, gewoon met een minteken. g(x) = 1 / (x + 4) − 3

3

De asymptoten schuiven mee. Ze lagen op x = 0 en y = 0. nieuwe asymptoten: x = −4 en y = −3

De fout die bijna iedereen maakt

De richting omdraaien bij een verschuiving langs de x-as:

f(x − 3) is 3 naar rechts, niet naar links

Controleer het altijd met één punt. Bij f(x) = x² ligt de top op x = 0. Bij (x − 3)² is de uitkomst nul als x − 3 = 0, dus bij x = 3. Rechts dus.

Zelf proberen

Zeven opgaven. Doe er zoveel als je wilt. Klap de uitwerking pas open als je zelf iets hebt opgeschreven.

1. Geef het voorschrift na 2 naar rechts en 1 omlaag, uitgaande van y = x³.
Laat de uitwerking zien

Rechts betekent een minteken bij de x, omlaag een minteken buiten de functie.

y = (x − 2)³ − 1

2. Waar ligt de top van y = (x + 5)² − 7?
Laat de uitwerking zien

Het kwadraat is nul als x + 5 = 0, dus bij x = −5. De waarde is dan −7.

top: (−5, −7)

3. f(x) = √x en g(x) = √(x + 3). Welke verschuiving?
Laat de uitwerking zien

Een plusteken bij de x betekent naar links.

3 naar links. Controle: het beginpunt lag op x = 0 en ligt nu op x = −3.

4. f(x) = 1x en g(x) = −1x. Welke bewerking?
Laat de uitwerking zien

Het minteken staat buiten de functie, dus alle uitkomsten wisselen van teken.

Spiegeling in de x-as. De asymptoten blijven op hun plek.

5. y = x² wordt verticaal uitgerekt met factor 3 en daarna 2 omhoog geschoven. Geef het voorschrift.
Laat de uitwerking zien

Eerst de vermenigvuldiging, dan de verschuiving:

y = 3x²  →  y = 3x² + 2

Let op de volgorde: eerst omhoog en dan uitrekken had 3(x² + 2) = 3x² + 6 gegeven, en dat is iets anders.

Zo ziet dit er op het examen uit

Examen 2026, tijdvak 1 — vraag 4; 2 punten; opgave "Twee snijpunten"

Open de opgaven-pdf en zoek die opgave op. Probeer de vraag eerst zelf; de bespreking hieronder staat er los van.

Wat er gevraagd wordt

Er staan twee functievoorschriften, f en g. De grafiek van g kan uit die van f ontstaan door één bewerking. Welke?

De aanpak

1

Leg de twee voorschriften naast elkaar en zoek het verschil. Niet rekenen: kijken.

2

In g staat op elke plek waar in f een x stond, nu een 2x. Anders gezegd: g(x) = f(2x). Dat is regel 4 van dit hoofdstuk.

3

In de schrijfwijze g(x) = f(bx) is hier b = 2. De x-coördinaten van de grafiek worden vermenigvuldigd met 1/b = ½. De transformatie is dus: vermenigvuldiging t.o.v. de y-as met factor ½

Waarom staat er 2 in de formule, maar is de vermenigvuldigingsfactor ½?

“Vermenigvuldigen met factor ½” betekent gewoon “vermenigvuldigen met ½”. Bij een vermenigvuldiging ten opzichte van de y-as gaat het om de x-coördinaten van de grafiek. De y-coördinaten blijven gelijk.

  • In de formule: bij g(x) = f(2x) is b = 2. Dit is de factor vóór x binnen f.
  • In de grafiek: elke x-coördinaat wordt vermenigvuldigd met ½. De horizontale vermenigvuldigingsfactor is dus 1/b = ½.

Controle met een punt uit deze opgave: f(1) = ½. Omdat g(½) = f(2 · ½) = f(1) = ½, gaat het punt (1, ½) naar (½, ½). De afstand tot de y-as halveert.

Andersom: vermenigvuldig je de grafiek ten opzichte van de y-as met factor 2, dan verdubbel je de x-coördinaten en wordt het voorschrift g(x) = f(x/2). Dan is b = ½.

Onthoud: bij g(x) = f(bx) is de horizontale vermenigvuldigingsfactor 1/b. Ten opzichte van de y-as betekent horizontaal; in de y-richting betekent verticaal. Dat laatste zou bij factor 2 juist g(x) = 2f(x) geven.

Waar de punten zitten

Precies één punt voor het inzicht dat het vervangen van x door 2x een vermenigvuldiging ten opzichte van de y-as is, en één punt voor de juiste factor ½. Wie "factor 2" opschrijft, of "ten opzichte van de x-as", verliest dat punt.

Dit is exact de valkuil uit het kader hierboven. Twee punten in drie minuten, zonder te rekenen — als je de regel kent. En de helft van die punten hangt aan het onderscheid tussen factor 2 en factor ½.

6. Gegeven is g(x) = −2 · f(3(x − 4)) + 5. Beschrijf alle transformaties in de juiste volgorde. Wat gebeurt er met een nulpunt van f bij x = a?
Laat de uitwerking zien
Binnenkant eerst, want die werkt op de x. In 3(x − 4) staat de factor vást aan de x: vermenigvuldiging t.o.v. de y-as met factor ⅓. Daarna 4 naar rechts.

Buitenkant daarna. De −2 betekent: spiegelen in de x-as én vermenigvuldigen met factor 2 t.o.v. de x-as. Daarna 5 omhoog.

Het nulpunt. Een nulpunt van f bij x = a komt terecht bij x = a3 + 4. Maar het is dáár geen nulpunt meer: y = 0 wordt −2 · 0 + 5 = 5. Verticale verschuivingen tillen nulpunten van de as af.
7. Neem f(x) = x² en g(x) = f(2x − 6) + 1. Schrijf g zonder haakjes en geef de top.
Laat de uitwerking zien
Eerst de binnenkant ontbinden, anders lees je de verschuiving verkeerd af:
2x − 6 = 2(x − 3) — dus factor ½ t.o.v. de y-as, dáárna 3 naar rechts.

g(x) = (2x − 6)² + 1 = 4(x − 3)² + 1 = 4x² − 24x + 37

Top: (3 , 1). Wie 2x − 6 leest als "6 naar rechts" komt uit op x = 6 en zit er fout.

Let ook op het opdrachtwoord: er staat "geef deze transformatie". Dat betekent alleen het antwoord, geen toelichting nodig. Wel volledig zijn: nóóm de as én de factor.

Meer oefenen

Ging dit goed, maak er dan tien op Math4All. Let vooral op de volgorde als er meerdere bewerkingen achter elkaar komen.

Math4All — vwo wiskunde B

Hoeveel heb je er gemaakt?

Richtgetal voor dit onderwerp: 15 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.

0

Klaar met dit onderwerp?

Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.

Terug naar het menu