← Terug Werken met de atlas Planning

Werken met de atlas

Woensdag 18 november; ongeveer een uur; met de Grote Bosatlas op tafel

Wat je hier leert

Een kaart terugvinden zonder te bladeren, een legenda lezen, en twee kaarten naast elkaar leggen om een vraag te beantwoorden. Geen aardrijkskundestof dus, maar gereedschap. Je gebruikt het de rest van het jaar, en bij het mondeling wordt het getoetst.

Pak de papieren atlas erbij

De Grote Bosatlas, 55e druk, die thuis ligt. Niet de digitale versie. Bij het mondeling heb je het boek in handen terwijl iemand zit te kijken, en dan moet het zoeken vanzelf gaan. Op een scherm werkt dat anders: daar typ je een naam en krijg je de kaart. In het boek moet je weten waar je moet zijn.

De digitale Bosatlas is er wel, en die is handig om thuis iets snel op te zoeken. Maar het oefenen doe je op papier.

Hoe de atlas in elkaar zit

1

Voorin: de indeling per werelddeel

De atlas loopt van Nederland via Europa naar de andere werelddelen, en eindigt met kaarten over de aarde als geheel. Elke kaart heeft een nummer, bijvoorbeeld 202, en vaak een letter erachter voor een deelkaart: 202A, 202B. Dat nummer is waar alles naar verwijst.

2

Achterin: de index

Zoek je een plááts, dan ga je naar de index achterin. Daar staat de naam, het kaartnummer en een vakaanduiding zoals 3B. Die letter en dat cijfer horen bij de randen van de kaart: zoek de 3 aan de bovenrand en de B aan de zijkant, en op het kruispunt van die twee ligt je plaats.

3

Bij elke kaart: de legenda

De legenda vertelt wat de kleuren en symbolen betekenen. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar let op de eenheid en het jaartal: “inwoners per km²” is iets anders dan “inwoners”, en een kaart uit 2015 kan een ander beeld geven dan een uit 2022.

4

En de schaal

De schaalbalk staat meestal onder de kaart. Twee kaarten naast elkaar leggen gaat alleen goed als je weet dat de ene misschien heel Europa laat zien en de andere alleen de Randstad.

De vaardigheid die telt: twee kaarten combineren

Bijna elke examenvraag over kaarten vraagt hetzelfde: leg twee dingen naast elkaar en zeg wat je ziet. Niet één kaart aflezen, maar twee kaarten met elkaar in verband brengen.

Voorbeeld. Waarom liggen de meeste kassen in het Westland en niet in Drenthe? Daarvoor heb je een kaart met tuinbouwgebieden nódig én een kaart met bevolkingsdichtheid of transportroutes. De eerste laat zien wáár het is, de tweede waaróm.

Train jezelf om bij elke vraag te denken: welke twee kaarten heb ik hiervoor nodig? Dat is de vraag waar het bij het mondeling om draait.

Veelgemaakte fout: de kaart beschrijven in plaats van hem gebruiken. “Op de kaart zie ik veel rood in het westen” is een waarneming, geen antwoord. Het antwoord begint pas bij: en dat komt doordat…

Zelf proberen

Doe deze vijf met de atlas erbij. Schrijf elk antwoord op, ook als het kort is.

1. Zoek Dordrecht op in de index. Noteer het kaartnummer en de vakaanduiding.

Hoe je dit aanpakt

Index achterin, alfabetisch op D. Achter de naam staat eerst het kaartnummer en daarna de vakaanduiding. Sla die kaart op en zoek het vak op met de letters en cijfers langs de rand.

Waarom dit de eerste oefening is

Omdat je bij het mondeling vijf keer iets moet opzoeken terwijl er iemand kijkt. Als de index-route erin zit, kost dat tien seconden in plaats van een minuut bladeren.

2. Zoek een kaart met de bevolkingsdichtheid van Nederland. Welke provincie is het dunst bevolkt, en welke het dichtst?

Hoe je dit aanpakt

Zoek de kaart in het Nederland-deel, niet via de index — de index is voor pláátsnamen. Lees eerst de legenda: welke kleur hoort bij welk aantal inwoners per km²? Pas daarna kijk je naar de kaart.

Let op de eenheid

Dichtheid is inwoners per vierkante kilometer, niet het totale aantal inwoners. Een grote, leeg ogende provincie kan toch veel mensen hebben; een kleine provincie kan dicht bevolkt zijn met minder mensen. Dat verschil is precies waar examenvragen op mikken.

3. Leg de kaart met bevolkingsdichtheid naast een kaart met wegen en spoorlijnen. Wat valt je op?

Hoe je dit aanpakt

Je zoekt een verband: waar veel mensen wonen, liggen meestal meer en bredere verbindingen. Maar let op de richting van het verband — en of het wel één richting op gaat.

Dit is de kern van kaartvaardigheid

Twee kaarten die hetzelfde patroon laten zien, vertellen samen iets wat geen van beide alleen kan. Kwamen de wegen door de mensen, of de mensen door de wegen? Allebei een beetje. Zo’n antwoord — met de twijfel erin — is op dit niveau beter dan een stellige keuze.

4. Zoek een kaart van Zuid-Amerika. Welk nummer heeft de natuurkundige kaart, en welk nummer de staatkundige?

Hoe je dit aanpakt

Blader naar het Zuid-Amerika-deel. Er staan meestal twee overzichtskaarten naast elkaar: één met hoogte en rivieren, één met landsgrenzen en steden.

Waarom juist Zuid-Amerika

Omdat dat jouw examengebied is. Zuid-Amerika is voor 2027 het aangewezen ontwikkelingsgebied, dus deze twee kaarten ga je dit jaar vaak nodig hebben. Schrijf de nummers op een briefje in je atlas.

5. Zoek in dezelfde atlas een klimaatkaart van Zuid-Amerika. Welke twee kaarten zou je combineren om te verklaren waarom er in het noorden van het werelddeel regenwoud ligt?

Hoe je dit aanpakt

Je hebt een klimaatkaart nodig (neerslag en temperatuur) en een kaart met de ligging ten opzichte van de evenaar, of een hoogtekaart. Het antwoord komt uit de combinatie: veel neerslag en hoge temperatuur het hele jaar door.

De vraag achter de vraag

Bij het mondeling krijg je zelden “zoek kaart 210 op”. Je krijgt een vraag, en jíj moet bedenken welke kaart erbij hoort. Daarom oefen je hier het kiezen, niet alleen het vinden.

Kun je dit hardop uitleggen?

Leg zonder atlas in je handen uit wat het verschil is tussen de index en de inhoudsopgave, en waarom je bij een vraag over een verband altijd twee kaarten nodig hebt.

Wat moet na deze dag vanzelf gaan?

Digitaal erbij

Thuis iets snel opzoeken kan ook in de Digitale Bosatlas. Handig om te leren wáár dingen liggen — maar het oefenen voor het mondeling doe je op papier.

Digitale Bosatlas openen

Dat de atlas bij het college-examen mee mag en bij het centraal examen niet, staat in de vakinformatie aardrijkskunde vwo van DUO voor 2027. Bij het schriftelijk examen zitten de kaarten die je nodig hebt afgedrukt bij de opgaven.

← Terug naar aardrijkskunde