1.5 Het wijk- en buurtprofiel
Leefomgeving; subdomein E1 en A1; CE + mondeling
Lees eerst het boek
buiteNLand 5 vwo, bladzijde 28 tot en met 31. Het boek is de leerstof. Deze pagina is er náast: hier staat waarom iets zo is, hoe je de opgaven aanpakt en wat er bij het mondeling van je gevraagd wordt.
Wat je na deze paragraaf moet kunnen
- wijk- en buurtprofielen opstellen aan de hand van de inrichting van de openbare ruimte, woningkenmerken en bewonerskenmerken, en deze met elkaar vergelijken
- beargumenteerde uitspraken doen over de leefbaarheid in wijken en buurten, gerelateerd aan verschillende indicatoren
Dit zijn de leerdoelen van het boek, in hun eigen woorden. Die woorden gebruik je ook in je antwoorden.
De begrippen van deze paragraaf
4 stuks. Lees ze na het boek door en dek de rechterkant af om jezelf te overhoren.
Wat een profiel is, en waaruit het bestaat
- wijk- en buurtprofiel
- de belangrijkste kenmerken van bewoners, woningen en woonomgeving van een bepaalde buurt samengevat
- woningkenmerken
- 1 ouderdom van de woning, 2 eigendom, 3 woningtype
- bewonerskenmerken
- 1 inkomen, 2 huishoudenstype, 3 leeftijd
- huishoudenstype
- samenstelling van een huishouden in personen, zoals aantal volwassenen en kinderen
Dit zijn de enige vier begrippen van deze paragraaf, maar de twee rijtjes van drie moet je wel echt uit je hoofd kennen. Ze vormen samen met de openbare ruimte uit 1.4 de drie categorieën van een profiel.
Waarom dit zo is
De drie categorieën, en waarom de openbare ruimte er ook bij hoort
Een profiel bevat volgens het boek altijd drie categorieën indicatoren: die van de woningen, die van de bewoners en die van de openbare ruimte. Die derde komt rechtstreeks uit paragraaf 1.4: onderhoud, overzichtelijkheid en toezicht.
Vul je bij een opstelopdracht alleen woningen en bewoners in, dan mis je een derde van het antwoord. Loop de drie dus altijd af, ook als de bron maar over twee gaat.
Waarom verband nog geen oorzaak is
Het boek zegt het voorzichtig en dat is met opzet: er is een sterk verband tussen de drie categorieën, maar soms is dat verband oorzakelijk en vaker is niet vast te stellen wat oorzaak is en wat gevolg.
Een voorbeeld. In een buurt met oude, kleine huurwoningen wonen vaak mensen met een laag inkomen. Komt dat doordat de woningen goedkoop zijn, of staan de woningen er nog omdat er nooit geld was om ze te vervangen? Allebei valt te verdedigen, en daarom is het antwoord “er is een verband” en niet “dit komt door dat”.
Hoe je dat opschrijft
Schrijf “er is een sterk verband tussen…” en leg dan uit in welke richting het zou kunnen werken, met het woord waarschijnlijk of mogelijk. Een stellig “doordat” is hier een val, want de examenvraag is vaak juist of je ziet dat de richting niet vaststaat.
Waarom bewoners soms positiever zijn dan de cijfers
Een opvallend punt uit het boek: buurtbewoners van een slecht scorende buurt zijn soms helemaal niet zo negatief over de leefbaarheid. Ze zijn gehecht aan hun buurt.
Dat is dezelfde kloof tussen geteld en gevoeld als in paragraaf 1.4, maar nu de andere kant op. Het is ook de reden dat de nieuwe omgevingswet gemeenten verplicht om beter te luisteren naar buurtbewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
Gebruik dit als je om een beargumenteerde uitspraak over leefbaarheid wordt gevraagd. Een antwoord dat alleen de index napraat, mist dat de mensen die er wonen er anders over kunnen denken — en dat telt mee.
Waarom de woningvoorraad de geschiedenis van de stad laat zien
Woningen weerspiegelen de behoefte en de mogelijkheden van de tijd waarin ze gebouwd zijn. Daarom kun je aan het woningtype vaak de bouwperiode aflezen, en dat is direct bruikbaar in een profiel.
Eind 19e eeuw. Particulieren bouwen op grote schaal goedkope huurwoningen voor arbeiders. De huur was laag, maar de woningen ook erg slecht.
1901, de Woningwet. Eisen aan meerdere slaapkamers en een aparte keuken. Er komen woningbouwverenigingen, de corporaties, die goede huurwoningen bouwen voor armere mensen: de sociale woningbouw. Die taak hebben corporaties nog altijd, al wordt een deel van de corporatiewoningen nu ook verkocht.
Na de Tweede Wereldoorlog. Opnieuw woningnood. In hoog tempo verrijzen hele arbeiderswijken: kleine rijtjeshuizen en portiekflats, omgeven door plantsoenen en de eerste parkeerplaatsen.
Jaren zeventig. Ruimere galerijflats, met meer privacy voor de bewoners en veel openbaar groen.
Opgaven
Maak ze op papier en open het antwoord pas daarna.
1. Noem de drie categorieën indicatoren van een wijk- en buurtprofiel, en geef per categorie de kenmerken die het boek noemt.
Laat het antwoord zien
Woningen: ouderdom van de woning, eigendom, woningtype.
Bewoners: inkomen, huishoudenstype, leeftijd.
Openbare ruimte: onderhoud, overzichtelijkheid en toezicht — de drie aspecten uit paragraaf 1.4.
2. Wat is het verschil tussen een wijk en een buurt?
Laat het antwoord zien
Een stad kan verdeeld worden in woonwijken, en een wijk valt uiteen in buurten. Een buurt is een gebied binnen een wijk waar dezelfde soort woningen staan.
Een buurt is dus kleiner en homogener dan een wijk. Daardoor kun je op buurtniveau scherper zien waar een probleem zit; op wijkniveau middelen verschillen tussen buurten juist uit.
3. In een buurt met veel oude, kleine huurwoningen wonen veel mensen met een laag inkomen. Mag je zeggen dat het ene het andere veroorzaakt? Licht toe.
Laat het antwoord zien
Nee, niet zonder meer. Er is een sterk verband tussen de categorieën, maar het boek zegt nadrukkelijk dat vaak niet is vast te stellen wat oorzaak is en wat gevolg.
Het kan zijn dat mensen met een laag inkomen op goedkope woningen afkomen. Het kan ook zijn dat de woningen nog in deze staat verkeren omdat er nooit geld was om ze te vervangen. Allebei de richtingen zijn te verdedigen.
Schrijf dus “er is een sterk verband” en leg uit in welke richting het zou kunnen werken, met het woord waarschijnlijk of mogelijk.
4. Hoe kan het dat bewoners van een slecht scorende buurt soms positief zijn over de leefbaarheid? En wat doet de overheid daarmee?
Laat het antwoord zien
De indexen meten vooral objectieve gegevens, maar bewoners kunnen sterk aan hun buurt gehecht zijn. Ze kennen de mensen, voelen zich er thuis en wegen dat zwaarder dan de cijfers.
Dat is dezelfde kloof tussen geteld en gevoeld als bij veiligheid in paragraaf 1.4. De nieuwe omgevingswet verplicht gemeenten daarom om meer te luisteren naar buurtbewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
5. Je vergelijkt twee buurten uit één stad. Beschrijf in stappen hoe je dat aanpakt, en zeg waar je op let bij je conclusie.
Laat het antwoord zien
1. Zet voor allebei de drie categorieën op een rij: woningkenmerken, bewonerskenmerken en de openbare ruimte.
2. Zoek per categorie het grootste verschil en benoem dat met het juiste begrip.
3. Leg verbanden tussen de categorieën, maar in voorzichtige bewoordingen: er is een verband, de richting staat niet vast.
4. Zet de objectieve gegevens naast wat bewoners zelf vinden, als die er zijn.
In je conclusie let je erop dat je een beargumenteerde uitspraak doet: koppel elk oordeel aan een indicator die je genoemd hebt. Een oordeel zonder indicator telt niet, en een indicator zonder oordeel ook niet.
Voor het mondeling
Deze paragraaf leent zich bij uitstek voor een casus, want je kunt er een bron bij leggen: twee wijkprofielen naast elkaar, zoals Nesselande en Spangen in het boek, met een veiligheidsindex en een sociale index.
Oefen daarom hardop met vergelijken. Loop de drie categorieën af, noem per categorie het grootste verschil, en spreek in verbanden in plaats van in oorzaken. Sluit af met een oordeel over de leefbaarheid dat je aan minstens twee indicatoren koppelt — dat is letterlijk wat het tweede leerdoel vraagt.
Kun je dit hardop uitleggen?
Leg zonder boek uit uit welke drie categorieën een wijk- en buurtprofiel bestaat, en noem per categorie de kenmerken. Vergelijk daarna hardop twee verzonnen buurten, en let erop dat je over verbanden praat en niet over oorzaken.
Wat moet na deze paragraaf vanzelf gaan?
- de drie categorieën van een profiel noemen, met de kenmerken per categorie
- wijk en buurt uit elkaar houden
- een profiel opstellen uit een bron en twee buurten vergelijken
- over verbanden spreken zonder de richting van oorzaak en gevolg vast te leggen
- uitleggen waarom bewoners positiever kunnen zijn dan de cijfers
- een oordeel over leefbaarheid koppelen aan minstens twee indicatoren
Oefenen en opzoeken
Opdrachten bij 1.5 Blz. 28 in het boek Begrippenlijst blz. 42 Kaarten van Nederland
De begrippen en de leerdoelen op deze pagina volgen buiteNLand 5 vwo, paragraaf 1.5 en de begrippenlijst op blz. 43; de omschrijvingen zijn in eigen woorden. De geschiedenis van de woningvoorraad en de wijkprofielen van Nesselande en Spangen komen uit het boek zelf. Er staat bij dit onderwerp nog geen video: ik heb er nog geen gevonden die ik zelf heb kunnen controleren.