Natuurkunde← TerugAlle vakken
Formuleoverzicht — november
Planning

Formuleoverzicht — november

Astrofysica, golf-deeltje, energieniveaus en quantummodellen, kern/deeltjes en relativiteit.

Terug naar NatuurkundeAlle formules

Astrofysica

Wet van Wien
λmax·T = kW

Dus T=kWλmax.

Stefan-Boltzmann
P = σ·A·T⁴

Voor een ster: A=4πR².

Boloppervlak ster
A = 4πR²

R in meter.

Intensiteit op afstand r
I = P4πr²

Vermogen verdeeld over een bol op afstand r.

Doppler
Δλλ = vrc

Voor radiale snelheid in de gebruikte benadering.

Massa-energie
E = Δm·c²

Bij kernfusie/massadefect.

Golf-deeltje

Fotonenergie
E = h·f

De energie van één foton, bij frequentie f.

Golfsnelheid
v = f·λ

Voor licht in vacuüm is v=c.

Tralie
d·sin(αₙ) = n·λ

d is de afstand tussen lijnen/spleten.

De Broglie
λ = hp

Materiegolf.

Niet-relativistisch deeltje
λ = hm·v

Als p=m·v gebruikt mag worden.

Impuls
p = m·v

Alleen bij snelheden ver onder c.

Kinetische energie
Ek = ½·m·v²

De vorm uit de onderbouw.

Energie en impuls
Ek = p²2m  →  p = √(2m·Ek)

Nodig bij De Broglie als je de energie kent en de impuls zoekt.

Energieniveaus en quantummodellen

Energieput (oneindig diep)
Eₙ = n²h²8mL²

Voor n = 1, 2, … . L in meter. Dit model is niet waterstof.

Schaalwet: hogere toestand
En = n² · E1

In dezelfde put. E2 = 4E1, E3 = 9E1; niet n · E1.

Schaalwet: putbreedte
E ∝ 1L²

Zelfde deeltje, zelfde n. Twee keer zo breed geeft een kwart van de energie; half zo breed vier keer zoveel.

Staande golf
λₙ = 2Ln

Er passen n halve golven tussen de wanden.

Waterstofniveaus
Eₙ = −13,6n² eV

Specifiek voor waterstof.

Foton en niveauovergang
Ef = |ΔE| = hf = hcλ

Het verschil tussen de niveaus bepaalt de fotonenergie.

De vuistregel
λ (nm) = 1240E (eV)

1240 is h·c in eV·nm. Scheelt het omrekenen naar joule en terug naar nanometer. Andersom: E = 1240λ. Noteer 1240 eV·nm = h·c erbij als je hem op het examen gebruikt.

Elektronvolt
1 eV = 1,602·10⁻¹⁹ J

Omrekenen vóór gebruik met h in J·s.

Kansdichtheid
kansdichtheid ∝ |ψ(x)|²

Interpreteren; niet verwarren met de golffunctie zelf.

Band gap
Ef ≥ Eg (voor een mogelijke overgang)

Er is voldoende energie nodig; absorptie is niet gegarandeerd.

Kern- en deeltjesprocessen

Ladingsbehoud
ΣQ vóór = ΣQ ná

Op de pagina gebruikt om te controleren of een reactie mag.

Baryonbehoud
ΣB vóór = ΣB ná

Op de pagina gebruikt om te controleren of een reactie mag.

Leptonbehoud
ΣL vóór = ΣL ná

Op de pagina gebruikt om te controleren of een reactie mag.

Massa-energie
E = m · c²

Op de pagina gebruikt voor massa-energie-equivalentie.

Atomaire massa-eenheid
1 u ≈ 931,5 MeV/c²

Op de pagina gebruikt om massaverschil naar energie om te rekenen.

Welk vectorboson
Qboson = Qvóór − Qná

Op de pagina gebruikt om het juiste W- of Z-boson te kiezen.

β−-verval
n → p + e− + ν̄e

Op de pagina gebruikt als standaardreactie bij de boekhoudingen.

Relativiteit

Snelheidsverhouding
β = vc

Dimensieloos.

Lorentzfactor
γ = 1√(1−β²)

γ≥1.

Tijdrek
t = γ·t₀

t₀ is de eigen tijd.

Lengtekrimp
L = L₀γ

L₀ is de eigen lengte.

Totale relativistische energie
E = γ·m₀·c²

Bij γ=1 blijft de rustenergie over.

Wat moet ik ermee kunnen?

Mini-oefeningen

λmax=500 nm. Welke formule gebruik je voor T?
T=kWλmax; zet 500 nm eerst om naar meter.
Een tralie heeft d=2,0×10⁻⁶ m en λ=650 nm. Welke relatie gebruik je?
d·sin(αₙ)=n·λ.
Bij v=0,80c: welke formule geeft γ?
γ=1√(1−0,80²).

Gebaseerd op de formules en rekenregels die daadwerkelijk op de huidige natuurkundepagina’s van november staan. Er zijn geen ontbrekende hoofdstukken stilzwijgend aangevuld.