Uitwerkingen golf-deeltje-dualiteit
Alle zeven rekenopgaven uit deze les, met tussenstappen en valkuilen. Maak eerst een eigen poging en vergelijk daarna de aanpak.
Formules die je bij deze opgaven gebruikt
Bij N lijnen per millimeter; resultaat d in meter.
n is een geheel getal: 0, ±1, ±2, …
Omdat |sin(α)| maximaal 1 kan zijn.
Voor golflengte λ en impuls p; ook voor fotonen.
Niet-relativistische benadering voor elektronen.
Voor niet-relativistische beweging.
Gebruik λ in meter als je in SI rekent.
De opgaven en antwoorden
Wat je weet
300 lijnen per millimeter; 1 mm = 10⁻³ m.
Wat je nodig hebt
De spleetafstand is 1 mm gedeeld door het aantal lijnen per mm.
Zet één millimeter om naar meter.1 mm = 1,0·10−3 m
Verdeel die millimeter in 300 gelijke spleetafstanden.d = 1,0·10−3 m300
Reken de afstand uit en schrijf in wetenschappelijke notatie.d = 3,33·10−6 m
Antwoord: d = 3,33·10−6 m.
Wat je weet
d = 3,33·10⁻⁶ m (uit vraag 1), λ = 550 nm, orde n = 1.
Wat je nodig hebt
Tralieformule d·sin(α) = n·λ en de inverse sinus.
Zet de golflengte om naar meter.550 nm = 550·10−9 m
Vul in voor het maximum van de eerste orde (n = 1).sin(α) = nλd = 1·550·10−93,33·10−6 ≈ 0,165
Bereken de hoek met de inverse sinus, in graden.α = arcsin(0,165) ≈ 9,5°
Antwoord: α ≈ 9,5° (eerste orde).
Wat je weet
Elektron: m = 9,109·10⁻³¹ kg; v = 2,0·10⁶ m/s.
Wat je nodig hebt
De Broglie: λ = hp en bij deze snelheid p ≈ mv.
Noteer de constante van Planck en de impulsformule.h = 6,626·10−34 J·s; p = mv
Bereken de impuls van het elektron.p = 9,109·10−31·2,0·106 = 1,82·10−24 kg·m/s
Deel h door de impuls.λ = hp = 6,626·10−341,82·10−24
Rond af op twee significante cijfers.λ ≈ 3,6·10−10 m
Antwoord: λ ≈ 3,6·10−10 m.
Wat je weet
Foton met λ = 500 nm.
Wat je nodig hebt
Ook een foton heeft impuls: p = hλ .
Zet de golflengte om naar meter.λ = 500·10−9 m = 5,00·10−7 m
Werk de De Broglie-relatie om naar de impuls.λ = hp ⇒ p = hλ
Vul de waarden in en reken uit.p = 6,626·10−345,00·10−7 = 1,3252·10−27 kg·m/s
Rond af op drie significante cijfers, net als de gegeven 500 nm (5,00·10−7 m).p ≈ 1,33·10−27 kg·m/s
Antwoord: p ≈ 1,33·10−27 kg·m/s.
Wat je weet
d = 2,0·10⁻⁶ m, λ = 650 nm.
Wat je nodig hebt
Bij elk maximum moet |sin(α)| ≤ 1 gelden; tel ook de negatieve orden en n = 0.
Zet de golflengte om naar meter.λ = 650·10−9 m
Gebruik de eis dat sin(α) niet groter dan 1 kan zijn.|n|·λd ≤ 1 ⇒ |n| ≤ dλ
Bereken de maximale hele orde.dλ = 2,0·10−6650·10−9 ≈ 3,08 ⇒ |n|max = 3
Tel de orden −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3.3 links + 1 midden + 3 rechts = 7
Antwoord: In totaal 7 maxima.
Wat je weet
Een elektron en een proton hebben dezelfde niet-relativistische kinetische energie.
Wat je nodig hebt
Gebruik Ek = p²2m en λ = hp om zonder getallen te vergelijken.
Schrijf de impuls uit in termen van massa en kinetische energie.Ek = p²2m ⇒ p = √(2mEk)
Bij gelijke Eₖ geeft een grotere massa een grotere impuls.mproton > melektron ⇒ pproton > pelektron
De golflengte is omgekeerd evenredig met de impuls.λ = hp ⇒ λproton < λelektron
Antwoord: Het elektron heeft de grootste De Broglie-golflengte.
Wat je weet
Elektron: v = 1,0·10⁷ m/s; zichtbaar licht: ongeveer 400–700 nm.
Wat je nodig hebt
Bereken eerst de elektrongolflengte; vergelijk dan de golflengtes.
Gebruik de De Broglie-relatie voor een niet-relativistisch elektron.λ = hmv
Vul de waarden in.λ = 6,626·10−349,109·10−31·1,0·107
Reken om van meter naar nanometer.λ ≈ 7,3·10−11 m = 0,073 nm
Vergelijk: zichtbaar licht heeft golflengtes van honderden nm.0,073 nm ≪ 400–700 nm
Leg het verband met het onderscheidend vermogen uit.Kleinere golflengte ⇒ in principe kleinere details onderscheiden
Antwoord: Elektronen kunnen een veel kleinere golflengte hebben dan zichtbaar licht, waardoor een elektronenmicroscoop veel kleinere details kan onderscheiden.
Deze uitwerkingen horen bij de zeven genummerde rekenopgaven van Golf-deeltje-dualiteit. De drie losse hardop-vragen staan op de lespagina en zijn bewust geen onderdeel van deze rekenuitwerkingen.