Formules Log en ln
Elke regel staat eerst in woorden, dan als formule, en dan nog eens met ln — want ln is gewoon de logaritme met grondtal e.
Wat een logaritme is
Een logaritme is een exponent: ᵍlog(a) is de macht waartoe je g moet verheffen om a te krijgen.
Lees het als een vraag: “tot welke macht moet g om a te worden?”
Log, ln en ᵍlog zijn dezelfde functie; alleen het grondtal verschilt.
ln(a) = elog(a)
ᵍlog(a) = grondtal g
Elke regel hieronder geldt daarom voor alle drie.
Je kunt alleen de logaritme nemen van een positief getal.
Er bestaat geen macht van 10 of e die nul of negatief oplevert. Het grondtal moet bovendien positief zijn en niet 1.
Staat er een uitdrukking tussen de haakjes, noteer dan de eis vóór je begint. Bij ln(x − 3) is dat x > 3. Controleer je oplossingen daar achteraf aan.
De drie rekenregels
Twee logaritmen optellen is de logaritme van het product.
ln(a) + ln(b) = ln(a · b)
En andersom: de logaritme van een product mag je splitsen in een som.
Twee logaritmen van elkaar aftrekken is de logaritme van het quotiënt.
ln(a) − ln(b) = ln(a / b)
Met a = 1 volgt hieruit: min een logaritme is de logaritme van het omgekeerde, ᵍlog(1/b) = −ᵍlog(b).
Een getal vóór de logaritme mag je als exponent naar binnen halen — en een exponent binnen de logaritme mag je als factor naar voren halen.
p · ln(a) = ln(ap)
Dit is de regel waarmee je een onbekende exponent naar voren haalt. Daarom werkt ln bij exponentiële vergelijkingen.
De logaritme van een wortel is de helft van de logaritme.
ln(√a) = ½ · ln(a)
Geen aparte regel: √a is a½, dus de vorige regel met p = ½.
Terugdraaien
De logaritme en de macht heffen elkaar op. Dat is het handigste gereedschap dat je hebt.
De logaritme van een macht van het grondtal is gewoon die exponent.
log(10x) = x
ᵍlog(gx) = x
Geldt voor elke x, ook negatief.
Het grondtal verheffen tot zijn eigen logaritme geeft het getal terug.
10log(a) = a
gᵍlog(a) = a
Hier moet a > 0 zijn, want anders bestaat de log niet.
De logaritme van 1 is altijd 0, en de logaritme van het grondtal zelf is altijd 1.
ln(1) = 0 ln(e) = 1
log(1) = 0 log(10) = 1
Want g0 = 1 en g1 = g.
Elke logaritme is een deling van twee ln’en — of van twee log’en.
ook: ᵍlog(a) = log(a) / log(g)
Zo reken je elke logaritme uit met de ln- of log-knop. Het maakt niet uit welke van de twee je kiest.
Vergelijkingen oplossen
Staat de onbekende in de exponent, neem dan links en rechts de logaritme — dan komt hij naar voren.
Tussenstap: ln(gx) = ln(a) wordt x · ln(g) = ln(a) met de factor-regel.
Lukt het met een gelijk grondtal, doe dat eerst — dat is exacter en sneller.
Staat de onbekende binnen de logaritme, schrijf de vergelijking dan terug als macht.
log(x) = c → x = 10c
Dat is niets anders dan de definitie toepassen: de log ís de exponent.
Staat er links en rechts één logaritme met hetzelfde grondtal, dan mag je ze allebei weglaten.
Mag alleen als A > 0 en B > 0. Werk eerst elke kant samen tot één logaritme met de drie rekenregels.
Twee gelijke machten met hetzelfde grondtal hebben gelijke exponenten.
Schrijf beide kanten als macht van hetzelfde grondtal, bijvoorbeeld 9x = 32x. Dan heb je helemaal geen logaritme nodig.
Er is geen regel voor de logaritme van een som. Alleen vermenigvuldigen, delen en machtsverheffen hebben er een.
- ln(a + b) is niet ln(a) + ln(b). Een som van logaritmen hoort bij een product, niet bij een som. Met a = 3 en b = 5: 2,08 tegenover 2,71.
- ln(a) · ln(b) is niet ln(a · b). Bij een product hoort juist een som van logaritmen, geen vermenigvuldiging. Met 3 en 5: 1,77 tegenover 2,71.
- ln(a) / ln(b) is niet ln(a / b). Bij een quotiënt hoort een verschil van logaritmen, geen deling. Die deling betekent wél iets: het is ᵇlog(a), de logaritme met grondtal b.
- (ln a)² is niet ln(a²). De eerste is het kwadraat van de uitkomst, de tweede is 2 · ln(a).
Vuistregel: het haakje bepaalt alles. Staat de macht binnen de haakjes, dan mag hij naar voren. Staat hij erbuiten, dan niet.
Dit overzicht hoort niet bij één lespagina. Het brengt de regels bij elkaar uit Machten en logaritmen, Het getal e, ln en log en Exponentiële en logaritmische functies, en zet bij elke regel de zin in woorden en de ln-vorm erbij. De afgeleiden van ln(x) en ex staan hier bewust niet bij; die horen bij De afgeleiden van de standaardfuncties. Alle regels zijn nagerekend.