Wiskunde B← TerugAlle vakken
Het getal e, ln en log
Planning

Het getal e, ln en log

Extra uitleg bij Machten en logaritmen.

Zo gebruik je dit blad

Bekijk eerst de film. Lees daarna blok 1 tot en met 4, in die volgorde.

Je mag na elk blok stoppen. Onderaan staan drie korte vragen en extra voorbeelden.

Eerst de film

Math with Menno; Het grondtal 'e' (VWO wiskunde B)

Open de film op YouTube

Let op één vraag: wat voor getal is e? De uitleg hieronder helpt je daarna verder.

1. e is een vast getal

De letter e staat voor één vast getal. Je hoeft dus geen waarde voor e te kiezen.

e ≈ 2,71828

Het teken ≈ betekent: ongeveer gelijk aan. De decimalen van e gaan verder. Hier zijn ze afgerond.

Je mag met e rekenen zoals met een ander getal:

e¹ = e ≈ 2,71828
e² = e · e ≈ 7,389
e⁰ = 1

Onthoud: e is een getal. In e² vertelt de 2 hoe vaak je e met zichzelf vermenigvuldigt.

2. log vraagt naar een macht van 10

In dit hoofdstuk heeft log grondtal 10. Grondtal betekent: het getal dat je tot een macht verheft.

Bij log(1000) vraag je:

Tot welke macht moet ik 10 verheffen om 1000 te krijgen?

10³ = 1000
Dus: log(1000) = 3

De logaritme geeft dus de exponent terug. De exponent is het kleine getal bovenaan.

10² = 100 → log(100) = 2
10¹ = 10 → log(10) = 1
10⁰ = 1 → log(1) = 0

3. ln vraagt naar een macht van e

ln spreek je uit als “el en”. Het heet de natuurlijke logaritme.

ln doet hetzelfde soort werk als log. Het grondtal van ln is e.

Bij ln(e²) vraag je:

Tot welke macht moet ik e verheffen om e² te krijgen?

e² geeft e²
Dus: ln(e²) = 2

ln(e) = 1
ln(1) = 0

Met ln draai je een macht van e terug:

ln(ex) = x

Wat mag er tussen de haakjes?

Bij log en ln moet het getal tussen de haakjes groter zijn dan 0.

ln(5) kan. ln(0) en ln(−5) bestaan niet als reëel getal.

Onthoud: log gebruikt 10. ln gebruikt e. Daarom zijn log(10) en ln(10) verschillend.

log(10) = 1
ln(10) ≈ 2,303

4. Met ln vind je een onbekende exponent

Los op:

e2x = 9

1

Neem aan beide kanten ln.ln(e2x) = ln(9)

2

ln draait de macht van e terug. Links blijft 2x over.2x = ln(9)

3

Deel beide kanten door 2.x = ln(9) / 2 ≈ 1,099

Vraagt de opgave om een exact antwoord? Schrijf dan x = ln(9) / 2. Rond alleen af als dat gevraagd wordt.

Drie korte vragen

Schrijf eerst zelf een antwoord. Open daarna de uitwerking.

1. Wat is log(100)?
Laat de uitwerking zien

10² = 100. Dus log(100) = 2.

2. Wat is ln(e³)?
Laat de uitwerking zien

De exponent is 3. ln draait de macht van e terug. Dus ln(e³) = 3.

3. Los exact op: ex = 5.
Laat de uitwerking zien

Neem aan beide kanten ln.

ln(ex) = ln(5)
x = ln(5)

Dat is het exacte antwoord. Afgerond is x ≈ 1,609.

Extra: waar komt e voor?

e komt vaak voor in modellen van groei en afname. De voorbeelden hieronder zijn vereenvoudigde modellen.

Groei van bacteriën

Een model begint met 100 bacteriën. De tijd t is in uren.

N(t) = 100 · e0,2t

Bij t = 0 zijn er 100. Bij t = 1 zijn er ongeveer 122. Een positieve coëfficiënt bij t geeft groei.

Radioactief verval

Het aantal nog niet vervallen kernen neemt af.

N(t) = N0 · e−λt

N0 is het beginaantal. λ is een positief getal dat bepaalt hoe snel het verval gaat. Het minteken zorgt voor afname.

Afkoelen

Een kop thee koelt af richting de temperatuur van de kamer. In een model met een kamer van 20 °C:

T(t) = 20 + 60 · e−0,1t

Bij t = 0 is de thee 80 °C. Daarna wordt de term met e kleiner. De temperatuur komt steeds dichter bij 20 °C. Hier is t in minuten.

Rente die voortdurend wordt bijgeschreven

Bij continu samengestelde rente kun je dit model gebruiken:

A(t) = 1000 · e0,05t

Het beginbedrag is 1000 euro. t is in jaren. Na één jaar is het bedrag ongeveer 1051,27 euro. Bij jaarlijkse bijschrijving van 5% zou dat 1050 euro zijn.

De overeenkomst: de verandering hangt af van wat er op dat moment is. Daarom past een macht van e goed bij deze modellen.

Extra: waarom juist 2,71828…?

Stel: je begint met 1. Je krijgt in één jaar 100% rente. Dit is een rekenvoorbeeld.

Schrijf je rente vaker bij? Dan groeit ook de rente die je al kreeg.

BijschrijvenRekeningNa één jaar
1 keer1 · 22
2 keer1 · 1,5²2,25
12 keer1 · (1 + 1/12)12≈ 2,613

Maak je de stapjes steeds kleiner, dan nadert het eindbedrag e: ongeveer 2,71828. Daarom komt e naar voren bij groei die voortdurend doorgaat.

Extra: mag ik log gebruiken in plaats van ln?

Voor een losse uitkomst kun je ze niet verwisselen. log(10) = 1, maar ln(10) ≈ 2,303.

Bij een breuk waarmee je een exponent uitrekent, mag je wel kiezen. Gebruik boven en onder dezelfde soort logaritme:

2x = 7
x = ln(7) / ln(2)
x = log(7) / log(2)

Beide berekeningen geven x ≈ 2,807. Gebruik dus geen ln boven en log onder.

Terug naar Machten en logaritmen