Extra uitleg bij Machten en logaritmen.
Zo gebruik je dit blad
Bekijk eerst de film. Lees daarna blok 1 tot en met 4, in die volgorde.
Je mag na elk blok stoppen. Onderaan staan drie korte vragen en extra voorbeelden.
Math with Menno; Het grondtal 'e' (VWO wiskunde B)
Let op één vraag: wat voor getal is e? De uitleg hieronder helpt je daarna verder.
De letter e staat voor één vast getal. Je hoeft dus geen waarde voor e te kiezen.
e ≈ 2,71828
Het teken ≈ betekent: ongeveer gelijk aan. De decimalen van e gaan verder. Hier zijn ze afgerond.
Je mag met e rekenen zoals met een ander getal:
e¹ = e ≈ 2,71828
e² = e · e ≈ 7,389
e⁰ = 1
Onthoud: e is een getal. In e² vertelt de 2 hoe vaak je e met zichzelf vermenigvuldigt.
In dit hoofdstuk heeft log grondtal 10. Grondtal betekent: het getal dat je tot een macht verheft.
Bij log(1000) vraag je:
Tot welke macht moet ik 10 verheffen om 1000 te krijgen?
10³ = 1000
Dus: log(1000) = 3
De logaritme geeft dus de exponent terug. De exponent is het kleine getal bovenaan.
10² = 100 → log(100) = 2
10¹ = 10 → log(10) = 1
10⁰ = 1 → log(1) = 0
ln spreek je uit als “el en”. Het heet de natuurlijke logaritme.
ln doet hetzelfde soort werk als log. Het grondtal van ln is e.
Bij ln(e²) vraag je:
Tot welke macht moet ik e verheffen om e² te krijgen?
e² geeft e²
Dus: ln(e²) = 2
ln(e) = 1
ln(1) = 0
Met ln draai je een macht van e terug:
ln(ex) = x
Wat mag er tussen de haakjes?
Bij log en ln moet het getal tussen de haakjes groter zijn dan 0.
ln(5) kan. ln(0) en ln(−5) bestaan niet als reëel getal.
Onthoud: log gebruikt 10. ln gebruikt e. Daarom zijn log(10) en ln(10) verschillend.
log(10) = 1
ln(10) ≈ 2,303
Los op:
e2x = 9
Neem aan beide kanten ln.ln(e2x) = ln(9)
ln draait de macht van e terug. Links blijft 2x over.2x = ln(9)
Deel beide kanten door 2.x = ln(9) / 2 ≈ 1,099
Vraagt de opgave om een exact antwoord? Schrijf dan x = ln(9) / 2. Rond alleen af als dat gevraagd wordt.
Schrijf eerst zelf een antwoord. Open daarna de uitwerking.
10² = 100. Dus log(100) = 2.
De exponent is 3. ln draait de macht van e terug. Dus ln(e³) = 3.
Neem aan beide kanten ln.
ln(ex) = ln(5)
x = ln(5)
Dat is het exacte antwoord. Afgerond is x ≈ 1,609.
e komt vaak voor in modellen van groei en afname. De voorbeelden hieronder zijn vereenvoudigde modellen.
Een model begint met 100 bacteriën. De tijd t is in uren.
N(t) = 100 · e0,2t
Bij t = 0 zijn er 100. Bij t = 1 zijn er ongeveer 122. Een positieve coëfficiënt bij t geeft groei.
Het aantal nog niet vervallen kernen neemt af.
N(t) = N0 · e−λt
N0 is het beginaantal. λ is een positief getal dat bepaalt hoe snel het verval gaat. Het minteken zorgt voor afname.
Een kop thee koelt af richting de temperatuur van de kamer. In een model met een kamer van 20 °C:
T(t) = 20 + 60 · e−0,1t
Bij t = 0 is de thee 80 °C. Daarna wordt de term met e kleiner. De temperatuur komt steeds dichter bij 20 °C. Hier is t in minuten.
Bij continu samengestelde rente kun je dit model gebruiken:
A(t) = 1000 · e0,05t
Het beginbedrag is 1000 euro. t is in jaren. Na één jaar is het bedrag ongeveer 1051,27 euro. Bij jaarlijkse bijschrijving van 5% zou dat 1050 euro zijn.
De overeenkomst: de verandering hangt af van wat er op dat moment is. Daarom past een macht van e goed bij deze modellen.
Stel: je begint met 1. Je krijgt in één jaar 100% rente. Dit is een rekenvoorbeeld.
Schrijf je rente vaker bij? Dan groeit ook de rente die je al kreeg.
| Bijschrijven | Rekening | Na één jaar |
|---|---|---|
| 1 keer | 1 · 2 | 2 |
| 2 keer | 1 · 1,5² | 2,25 |
| 12 keer | 1 · (1 + 1/12)12 | ≈ 2,613 |
Maak je de stapjes steeds kleiner, dan nadert het eindbedrag e: ongeveer 2,71828. Daarom komt e naar voren bij groei die voortdurend doorgaat.
Voor een losse uitkomst kun je ze niet verwisselen. log(10) = 1, maar ln(10) ≈ 2,303.
Bij een breuk waarmee je een exponent uitrekent, mag je wel kiezen. Gebruik boven en onder dezelfde soort logaritme:
2x = 7
x = ln(7) / ln(2)
x = log(7) / log(2)
Beide berekeningen geven x ≈ 2,807. Gebruik dus geen ln boven en log onder.