Wiskunde B← Terug naar lesAlle wiskundeUitwerkingen De kettingregel
Planning

Uitwerkingen De kettingregel

Tien opgaven uit de les, met per vraag de denkroute, volledige tussenstappen en de belangrijkste valkuil. Probeer eerst zelf en vergelijk daarna.

Terug naar de les

Formules en regels die je hier gebruikt

Kettingregel[F(g(x))]′ = F′(g(x)) · g′(x)

Buitenkant differentiëren en de binnenkant meevermenigvuldigen.

Macht[(g(x))n]′ = n(g(x))n−1·g′(x)

Ook bij wortels, zolang differentieerbaar.

Exponentieel[eg(x)]′ = eg(x)·g′(x)

De exponent is de binnenfunctie.

Logaritme[ln(g(x))]′ = g′(x)g(x)

Alleen waar g(x) positief is.

Sinus en cosinus[sin(g(x))]′ = cos(g(x))·g′(x)

Bij cosinus: −sin(g(x))·g′(x); radialen.

Opgaven en uitwerkingen

1. f(x) = (2x − 7)3

Wat je weet
Een derde macht met binnenfunctie 2x − 7.

Wat je zoekt
De afgeleide van de samengestelde functie.

1

Benoem de binnenfunctie.g(x) = 2x − 7

2

Buitenste regel: derde macht differentiëren, binnenkant laten staan.3(2x − 7)2

3

De binnenfunctie heeft afgeleide 2.g′(x) = 2

4

Vermenigvuldig buitenste en binnenste afgeleide.f′(x) = 3(2x − 7)2·2 = 6(2x − 7)2

Antwoord: f′(x) = 6(2x − 7)2.

Waarom werkt dit?

Bij een macht van een hele haak verander je eerst de buitenste macht. Vervolgens telt de verandering binnen de haak mee.

Valkuil: De factor 2 van de binnenfunctie niet vergeten.
2. f(x) = sin(5x)

Wat je weet
Een sinus met hoek 5x (radialen).

Wat je zoekt
De afgeleide.

1

Noem de binnenfunctie.g(x) = 5x

2

Differentieer de buitenste sinus.cos(5x)

3

Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 5

4

Vermenigvuldig de twee.f′(x) = cos(5x)·5 = 5cos(5x)

Antwoord: f′(x) = 5cos(5x).

Waarom werkt dit?

Bij sin(5x) verandert de hoek vijfmaal zo snel als bij sin(x); daarom verschijnt de factor 5.

Valkuil: Bij de afgeleide van sin(5x) is de factor 5 nodig.
3. f(x) = e−2x

Wat je weet
Een e-macht met exponent −2x.

Wat je zoekt
De afgeleide.

1

Identificeer de binnenfunctie.g(x) = −2x

2

Differentieer de buitenste e-macht.e−2x

3

Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = −2

4

Vermenigvuldig en behoud het minteken.f′(x) = e−2x·(−2) = −2e−2x

Antwoord: f′(x) = −2e−2x.

Waarom werkt dit?

Een e-macht blijft bij differentiëren dezelfde e-macht, maar de exponent is zelf een functie: de afgeleide daarvan wordt een factor.

Valkuil: Het minteken uit −2x moet in het antwoord blijven.
4. f(x) = √(4x + 1)

Wat je weet
Een wortel met binnenfunctie 4x + 1.

Wat je zoekt
De afgeleide en het geldigheidsgebied.

1

Schrijf de wortel als een macht met exponent een half.f(x) = (4x + 1)12

2

Differentieer de buitenste macht.12(4x + 1)−12

3

De binnenste afgeleide is 4: vermenigvuldig daarmee.f′(x) = 4·12(4x + 1)−12

4

Reken de factor uit en zet de negatieve halve macht om in een wortel in de noemer.f′(x) = 2√(4x + 1)

Antwoord: f′(x) = 2√(4x + 1), voor x > −14.

Waarom werkt dit?

De oorspronkelijke wortelfunctie bestaat ook op het beginpunt; maar de afgeleide heeft daar de wortel 0 in de noemer en bestaat op dat punt niet.

Valkuil: De hele wortel √(4x + 1) hoort in de noemer, niet alleen 4x.
5. f(x) = ln(3x + 1)

Wat je weet
Een natuurlijke logaritme van 3x + 1.

Wat je zoekt
De afgeleide en het domein.

1

Neem de binnenfunctie apart.g(x) = 3x + 1

2

Voor ln(g(x)) is de buitenste afgeleide een breuk.13x + 1

3

Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 3

4

Vermenigvuldig en vereenvoudig.f′(x) = 3·13x + 1 = 33x + 1

Antwoord: f′(x) = 33x + 1, voor x > −13.

Waarom werkt dit?

De factor 3 in de teller komt van de afgeleide van de binnenfunctie, niet van de logaritme zelf.

Valkuil: Bij ln(3x + 1) moet de uitdrukking 3x + 1 positief zijn.
6. Differentieer f(x) = (x2 + 1)4.

Wat je weet
Een vierde macht met binnenfunctie x² + 1.

Wat je zoekt
De afgeleide.

1

Herken de buitenkant en de binnenkant.F(t) = t4; g(x) = x2 + 1

2

Differentieer de buitenste macht, maar laat g(x) staan.4(x2 + 1)3

3

Differentieer de binnenkant.g′(x) = 2x

4

Vermenigvuldig en vereenvoudig.f′(x) = 4(x2 + 1)3·2x = 8x(x2 + 1)3

Antwoord: f′(x) = 8x(x2 + 1)3.

Waarom werkt dit?

De binnenkant is geen simpele 2x maar een kwadratische uitdrukking. Toch werkt de kettingregel op precies dezelfde manier.

Valkuil: Niet 4(x² + 1)³ als eindantwoord laten staan; de factor 2x hoort erbij.
7. Differentieer f(x) = ex² − 3x.

Wat je weet
Een e-macht met een kwadratische exponent.

Wat je zoekt
De afgeleide.

1

Kies de binnenfunctie.g(x) = x2 − 3x

2

De e-macht blijft als buitenste afgeleide staan.ex² − 3x

3

Differentieer de hele exponent.g′(x) = 2x − 3

4

Vermenigvuldig beide delen.f′(x) = (2x − 3)ex² − 3x

Antwoord: f′(x) = (2x − 3)ex² − 3x.

Waarom werkt dit?

De afgeleide van de exponent hangt nu zelf van x af. Daarom krijg je geen vaste factor maar de functie 2x − 3.

Valkuil: De afgeleide van −3x is −3, niet −3x.
8. Differentieer f(x) = ln(x2 + 4).

Wat je weet
Een logaritme met altijd positieve binnenfunctie x² + 4.

Wat je zoekt
De afgeleide.

1

Identificeer de binnenfunctie.g(x) = x2 + 4

2

Differentieer de buitenste logaritme.1x2 + 4

3

Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 2x

4

Vermenigvuldig.f′(x) = 2x·1x2 + 4 = 2xx2 + 4

Antwoord: f′(x) = 2xx2 + 4, voor alle reële x.

Waarom werkt dit?

Omdat x² + 4 altijd positief is, is de logaritme voor iedere reële x gedefinieerd.

Valkuil: De teller wordt 2x, dus niet 1: de binnenste afgeleide blijft nodig.
9. Differentieer f(x) = cos(3x2) (in radialen).

Wat je weet
Een cosinus met hoek 3x².

Wat je zoekt
De afgeleide in radialen.

1

Neem de binnenfunctie.g(x) = 3x2

2

Differentieer de buitenste cosinus.−sin(3x2)

3

Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 6x

4

Vermenigvuldig.f′(x) = −sin(3x2)·6x = −6x sin(3x2)

Antwoord: f′(x) = −6x sin(3x2).

Waarom werkt dit?

Er verschijnen twee soorten verandering: cos wordt −sin en de hoek 3x² wordt 6x.

Valkuil: Vergeet het minteken bij cosinus niet; gebruik radialen.
10. Differentieer f(x) = (sin(2x))3 (in radialen).

Wat je weet
Een derde macht van een sinus met binnenhoek 2x.

Wat je zoekt
De afgeleide: hier gebruik je de kettingregel twee keer.

1

Benoem de buitenste functie.F(t) = t3; t = sin(2x)

2

Differentieer eerst de derde macht.3(sin(2x))2

3

Differentieer daarna sin(2x) met nog een kettingregel.(sin(2x))′ = 2cos(2x)

4

Vermenigvuldig en vereenvoudig.f′(x) = 3(sin(2x))2·2cos(2x) = 6sin2(2x)cos(2x)

Antwoord: f′(x) = 6sin2(2x)cos(2x).

Waarom werkt dit?

Een functie kan meer dan één laag hebben: eerst de macht, dan de sinus, en ten slotte de lineaire hoek.

Valkuil: Bij een ketting van drie lagen heb je de afgeleiden van alle lagen nodig.

De vraagtekst en opgavenummers zijn gelijk aan die van de lespagina. Gebruik dit blad om je tussenstappen te controleren.

Terug naar de les