Uitwerkingen De kettingregel
Tien opgaven uit de les, met per vraag de denkroute, volledige tussenstappen en de belangrijkste valkuil. Probeer eerst zelf en vergelijk daarna.
Formules en regels die je hier gebruikt
Opgaven en uitwerkingen
1. f(x) = (2x − 7)3
Wat je weet
Een derde macht met binnenfunctie 2x − 7.
Wat je zoekt
De afgeleide van de samengestelde functie.
1Benoem de binnenfunctie.g(x) = 2x − 7
2Buitenste regel: derde macht differentiëren, binnenkant laten staan.3(2x − 7)2
3De binnenfunctie heeft afgeleide 2.g′(x) = 2
4Vermenigvuldig buitenste en binnenste afgeleide.f′(x) = 3(2x − 7)2·2 = 6(2x − 7)2
Antwoord: f′(x) = 6(2x − 7)2.
Waarom werkt dit?
Bij een macht van een hele haak verander je eerst de buitenste macht. Vervolgens telt de verandering binnen de haak mee.
Valkuil: De factor 2 van de binnenfunctie niet vergeten.
2. f(x) = sin(5x)
Wat je weet
Een sinus met hoek 5x (radialen).
Wat je zoekt
De afgeleide.
1Noem de binnenfunctie.g(x) = 5x
2Differentieer de buitenste sinus.cos(5x)
3Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 5
4Vermenigvuldig de twee.f′(x) = cos(5x)·5 = 5cos(5x)
Antwoord: f′(x) = 5cos(5x).
Waarom werkt dit?
Bij sin(5x) verandert de hoek vijfmaal zo snel als bij sin(x); daarom verschijnt de factor 5.
Valkuil: Bij de afgeleide van sin(5x) is de factor 5 nodig.
3. f(x) = e−2x
Wat je weet
Een e-macht met exponent −2x.
Wat je zoekt
De afgeleide.
1Identificeer de binnenfunctie.g(x) = −2x
2Differentieer de buitenste e-macht.e−2x
3Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = −2
4Vermenigvuldig en behoud het minteken.f′(x) = e−2x·(−2) = −2e−2x
Antwoord: f′(x) = −2e−2x.
Waarom werkt dit?
Een e-macht blijft bij differentiëren dezelfde e-macht, maar de exponent is zelf een functie: de afgeleide daarvan wordt een factor.
Valkuil: Het minteken uit −2x moet in het antwoord blijven.
4. f(x) = √(4x + 1)
Wat je weet
Een wortel met binnenfunctie 4x + 1.
Wat je zoekt
De afgeleide en het geldigheidsgebied.
1Schrijf de wortel als een macht met exponent een half.f(x) = (4x + 1)12
2Differentieer de buitenste macht.12(4x + 1)−12
3De binnenste afgeleide is 4: vermenigvuldig daarmee.f′(x) = 4·12(4x + 1)−12
4Reken de factor uit en zet de negatieve halve macht om in een wortel in de noemer.f′(x) = 2√(4x + 1)
Antwoord: f′(x) = 2√(4x + 1), voor x > −14.
Waarom werkt dit?
De oorspronkelijke wortelfunctie bestaat ook op het beginpunt; maar de afgeleide heeft daar de wortel 0 in de noemer en bestaat op dat punt niet.
Valkuil: De hele wortel √(4x + 1) hoort in de noemer, niet alleen 4x.
5. f(x) = ln(3x + 1)
Wat je weet
Een natuurlijke logaritme van 3x + 1.
Wat je zoekt
De afgeleide en het domein.
1Neem de binnenfunctie apart.g(x) = 3x + 1
2Voor ln(g(x)) is de buitenste afgeleide een breuk.13x + 1
3Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 3
4Vermenigvuldig en vereenvoudig.f′(x) = 3·13x + 1 = 33x + 1
Antwoord: f′(x) = 33x + 1, voor x > −13.
Waarom werkt dit?
De factor 3 in de teller komt van de afgeleide van de binnenfunctie, niet van de logaritme zelf.
Valkuil: Bij ln(3x + 1) moet de uitdrukking 3x + 1 positief zijn.
6. Differentieer f(x) = (x2 + 1)4.
Wat je weet
Een vierde macht met binnenfunctie x² + 1.
Wat je zoekt
De afgeleide.
1Herken de buitenkant en de binnenkant.F(t) = t4; g(x) = x2 + 1
2Differentieer de buitenste macht, maar laat g(x) staan.4(x2 + 1)3
3Differentieer de binnenkant.g′(x) = 2x
4Vermenigvuldig en vereenvoudig.f′(x) = 4(x2 + 1)3·2x = 8x(x2 + 1)3
Antwoord: f′(x) = 8x(x2 + 1)3.
Waarom werkt dit?
De binnenkant is geen simpele 2x maar een kwadratische uitdrukking. Toch werkt de kettingregel op precies dezelfde manier.
Valkuil: Niet 4(x² + 1)³ als eindantwoord laten staan; de factor 2x hoort erbij.
7. Differentieer f(x) = ex² − 3x.
Wat je weet
Een e-macht met een kwadratische exponent.
Wat je zoekt
De afgeleide.
1Kies de binnenfunctie.g(x) = x2 − 3x
2De e-macht blijft als buitenste afgeleide staan.ex² − 3x
3Differentieer de hele exponent.g′(x) = 2x − 3
4Vermenigvuldig beide delen.f′(x) = (2x − 3)ex² − 3x
Antwoord: f′(x) = (2x − 3)ex² − 3x.
Waarom werkt dit?
De afgeleide van de exponent hangt nu zelf van x af. Daarom krijg je geen vaste factor maar de functie 2x − 3.
Valkuil: De afgeleide van −3x is −3, niet −3x.
8. Differentieer f(x) = ln(x2 + 4).
Wat je weet
Een logaritme met altijd positieve binnenfunctie x² + 4.
Wat je zoekt
De afgeleide.
1Identificeer de binnenfunctie.g(x) = x2 + 4
2Differentieer de buitenste logaritme.1x2 + 4
3Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 2x
4Vermenigvuldig.f′(x) = 2x·1x2 + 4 = 2xx2 + 4
Antwoord: f′(x) = 2xx2 + 4, voor alle reële x.
Waarom werkt dit?
Omdat x² + 4 altijd positief is, is de logaritme voor iedere reële x gedefinieerd.
Valkuil: De teller wordt 2x, dus niet 1: de binnenste afgeleide blijft nodig.
9. Differentieer f(x) = cos(3x2) (in radialen).
Wat je weet
Een cosinus met hoek 3x².
Wat je zoekt
De afgeleide in radialen.
1Neem de binnenfunctie.g(x) = 3x2
2Differentieer de buitenste cosinus.−sin(3x2)
3Differentieer de binnenfunctie.g′(x) = 6x
4Vermenigvuldig.f′(x) = −sin(3x2)·6x = −6x sin(3x2)
Antwoord: f′(x) = −6x sin(3x2).
Waarom werkt dit?
Er verschijnen twee soorten verandering: cos wordt −sin en de hoek 3x² wordt 6x.
Valkuil: Vergeet het minteken bij cosinus niet; gebruik radialen.
10. Differentieer f(x) = (sin(2x))3 (in radialen).
Wat je weet
Een derde macht van een sinus met binnenhoek 2x.
Wat je zoekt
De afgeleide: hier gebruik je de kettingregel twee keer.
1Benoem de buitenste functie.F(t) = t3; t = sin(2x)
2Differentieer eerst de derde macht.3(sin(2x))2
3Differentieer daarna sin(2x) met nog een kettingregel.(sin(2x))′ = 2cos(2x)
4Vermenigvuldig en vereenvoudig.f′(x) = 3(sin(2x))2·2cos(2x) = 6sin2(2x)cos(2x)
Antwoord: f′(x) = 6sin2(2x)cos(2x).
Waarom werkt dit?
Een functie kan meer dan één laag hebben: eerst de macht, dan de sinus, en ten slotte de lineaire hoek.
Valkuil: Bij een ketting van drie lagen heb je de afgeleiden van alle lagen nodig.
De vraagtekst en opgavenummers zijn gelijk aan die van de lespagina. Gebruik dit blad om je tussenstappen te controleren.