Wiskunde B← Terug naar lesAlle wiskundeUitwerkingen De quotiëntregel
Planning

Uitwerkingen De quotiëntregel

Tien opgaven uit de les, met per vraag de denkroute, volledige tussenstappen en de belangrijkste valkuil. Probeer eerst zelf en vergelijk daarna.

Terug naar de les

Formules en regels die je hier gebruikt

Quotiëntregelg′h − gh′h2

Noemer h moet ongelijk zijn aan nul.

Machtsregel(xn)′ = nxn−1

Bij een veelterm in de teller.

Exponentieel(ex)′ = ex

Bij een e-macht in de teller.

Goniometrie(sin(x))′ = cos(x)

De hoek staat in radialen.

Opgaven en uitwerkingen

1. Differentieer xx + 2 .

Wat je weet
Een quotiënt met teller x en noemer x + 2.

Wat je zoekt
De afgeleide op het domein x ≠ −2.

1

Kies teller en noemer.g = x; h = x + 2

2

Differentieer allebei.g′ = 1; h′ = 1

3

Vul ze in de quotiëntregel in.f′(x) = 1·(x + 2) − x·1(x + 2)2

4

Werk de teller uit en trek gelijksoortige termen van elkaar af.f′(x) = x + 2 − x(x + 2)2 = 2(x + 2)2

Antwoord: f′(x) = 2(x + 2)2, voor x ≠ −2.

Waarom werkt dit?

De twee termen met x vallen in de teller weg. De noemer kwadrateer je pas in de uitkomst van de regel, en x = −2 blijft uitgesloten.

Valkuil: Niet alleen de teller differentiëren; de noemer verandert ook.
2. Differentieer 3x − 1x + 1 .

Wat je weet
Teller 3x − 1 en noemer x + 1.

Wat je zoekt
De afgeleide voor x ≠ −1.

1

Zet teller en noemer apart.g = 3x − 1; h = x + 1

2

Bepaal de twee afgeleiden.g′ = 3; h′ = 1

3

Vul zorgvuldig in, inclusief het minteken.f′(x) = 3(x + 1) − (3x − 1)·1(x + 1)2

4

Werk de haakjes achter het minteken correct weg.f′(x) = 3x + 3 − 3x + 1(x + 1)2 = 4(x + 1)2

Antwoord: f′(x) = 4(x + 1)2, voor x ≠ −1.

Waarom werkt dit?

Het minteken vóór de volledige tweede term maakt van −(3x − 1) de uitdrukking −3x + 1.

Valkuil: Schrijf de haakjes na het minteken eerst uit: het laatste minteken wordt een plus.
3. Differentieer exx.

Wat je weet
Een e-macht gedeeld door x.

Wat je zoekt
De afgeleide bij x ≠ 0.

1

Kies g en h.g = ex; h = x

2

Differentieer beide functies.g′ = ex; h′ = 1

3

Gebruik de quotiëntregel.f′(x) = xex − ex·1x2

4

Haal ex buiten de teller.f′(x) = ex(x − 1)x2

Antwoord: f′(x) = ex(x − 1)x2, x ≠ 0.

Waarom werkt dit?

De afgeleide van ex is zichzelf. Daarom komt de e-macht in beide delen van de teller voor en kun je hem buiten haakjes zetten.

Valkuil: Er blijft x2 in de noemer staan, niet x.
4. Herleid en differentieer x² − 1x − 1 .

Wat je weet
Het quotiënt met teller x² − 1 en noemer x − 1.

Wat je zoekt
Eerst herleiden en dan de afgeleide bepalen.

1

Ontbind de teller in factoren.x2 − 1 = (x − 1)(x + 1)

2

Schrap de gemeenschappelijke factor, maar behoud de domeinvoorwaarde.f(x) = (x − 1)(x + 1)x − 1 = x + 1, zolang x ≠ 1.

3

Differentieer de vereenvoudigde uitdrukking.f′(x) = (x + 1)′ = 1

4

Controleer de grens van het domein.Bij x = 1 is f niet gedefinieerd, dus daar is ook geen afgeleide.

Antwoord: f′(x) = 1, voor x ≠ 1.

Waarom werkt dit?

Je mag een factor wegstrepen zolang je onthoudt waar de oorspronkelijke noemer nul was. Herleiden maakt het ontbrekende punt niet vanzelf onderdeel van de functie.

Valkuil: Nooit “voor alle x” schrijven: bij x = 1 is er een gat.
5. Controleer de afgeleide van x² + 1x op twee manieren.

Wat je weet
Een quotiënt van x² + 1 en x; twee gevraagde methoden.

Wat je zoekt
Dezelfde afgeleide vinden via herleiden en via de quotiëntregel.

1

Schrijf het quotiënt als som van twee termen.f(x) = x2 + 1x = x + 1x

2

Differentieer deze vorm met de machtsregel.f′(x) = 1 − 1x2

3

Controleer nu met g = x² + 1 en h = x.f′(x) = 2x·x − (x2 + 1)·1x2

4

Vereenvoudig en vergelijk.f′(x) = x2 − 1x2 = 1 − 1x2

Antwoord: f′(x) = 1 − 1x2, voor x ≠ 0.

Waarom werkt dit?

Bij twee gelijkwaardige functievoorschriften moet de afgeleide op hetzelfde domein ook gelijk zijn. Zo kun je je quotiëntregel zelf controleren.

Valkuil: Een gesplitste breuk heeft twee termen: x én de breuk met 1 in de teller.
6. Differentieer f(x) = 2x + 3x − 2.

Wat je weet
Een quotiënt met een lineaire teller en noemer.

Wat je zoekt
Differentieer f(x) = (2x + 3) gedeeld door (x − 2).

1

Kies g en h.g = 2x + 3; h = x − 2

2

Bereken g′ en h′.g′ = 2; h′ = 1

3

Vul in de quotiëntregel in.f′(x) = 2(x − 2) − (2x + 3)(x − 2)2

4

Werk de teller uit.f′(x) = 2x − 4 − 2x − 3(x − 2)2 = −7(x − 2)2

Antwoord: f′(x) = −7(x − 2)2, x ≠ 2.

Waarom werkt dit?

De negatieve constante in de teller betekent dat deze functie overal in haar domein daalt; bij x = 2 bestaat de functie niet.

Valkuil: Na een minteken vóór (2x + 3) veranderen beide tekens in die haak.
7. Differentieer f(x) = x2 + 4x + 1.

Wat je weet
Teller x² + 4 en noemer x + 1.

Wat je zoekt
De afgeleide van deze rationale functie.

1

Bepaal teller en noemer.g = x2 + 4; h = x + 1

2

Differentieer afzonderlijk.g′ = 2x; h′ = 1

3

Pas de quotiëntregel toe.f′(x) = 2x(x + 1) − (x2 + 4)(x + 1)2

4

Vereenvoudig de teller.f′(x) = 2x2 + 2x − x2 − 4(x + 1)2 = x2 + 2x − 4(x + 1)2

Antwoord: f′(x) = x2 + 2x − 4(x + 1)2, x ≠ −1.

Waarom werkt dit?

Een kwadratische teller krijgt afgeleide 2x; de noemer is lineair en heeft afgeleide 1.

Valkuil: De min vóór (x² + 4) werkt op beide termen.
8. Differentieer f(x) = sin(x)x + 1.

Wat je weet
Een sinus gedeeld door x + 1.

Wat je zoekt
Differentieer het quotiënt.

1

Benoem teller en noemer.g = sin(x); h = x + 1

2

Bepaal de afgeleiden.g′ = cos(x); h′ = 1

3

Vul die in de quotiëntregel in.f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)·1(x + 1)2

4

Schrijf het antwoord overzichtelijk.f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)(x + 1)2

Antwoord: f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)(x + 1)2, x ≠ −1.

Waarom werkt dit?

In de quotiëntregel verschuift alleen de afgeleide van de teller van sinus naar cosinus. De noemer blijft als factor in de eerste tellerterm staan.

Valkuil: De afgeleide van sin(x) is cos(x), maar vergeet de tweede tellerterm niet.
9. Bereken exact f′(1) voor f(x) = x2 + 2x + 1.

Wat je weet
Een quotiënt van x² + 2 en x + 1.

Wat je zoekt
Bereken exact de helling bij x = 1.

1

Kies teller en noemer.g = x2 + 2; h = x + 1

2

Differentieer.g′ = 2x; h′ = 1

3

Maak de afgeleide.f′(x) = 2x(x + 1) − (x2 + 2)(x + 1)2

4

Vul pas daarna x = 1 in.f′(1) = 2·1·2 − (1 + 2)22 = 4 − 34 = 14

Antwoord: f′(1) = 14.

Waarom werkt dit?

De afgeleide is een formule voor de helling. Omdat de vraag om de helling bij x = 1 vraagt, differentieer je eerst en vul je dan pas x = 1 in.

Valkuil: Niet f(1) uitrekenen: dat is de hoogte van de grafiek, niet de helling.
10. Voor welke waarde van a heeft f(x) = ax + 1x + 2 een horizontale raaklijn bij x = 0?

Wat je weet
Een parameter a die bij het differentiëren naar x constant blijft.

Wat je zoekt
Welke a maakt de raaklijn bij x = 0 horizontaal?

1

Schrijf teller en noemer op.g = ax + 1; h = x + 2

2

Differentieer naar x.g′ = a; h′ = 1

3

Gebruik de quotiëntregel.f′(x) = a(x + 2) − (ax + 1)(x + 2)2 = 2a − 1(x + 2)2

4

Een horizontale raaklijn bij x = 0 heeft helling nul.f′(0) = 2a − 14 = 0

5

De noemer is 4 en dus niet nul: los de teller op.2a − 1 = 0 → a = 12

Antwoord: a = 12.

Waarom werkt dit?

Een breuk is nul als de teller nul is en de noemer niet nul. Bij x = 0 is de noemer 4, dus je kunt rechtstreeks 2a − 1 = 0 oplossen.

Valkuil: Behandel a als constante, niet als variabele x.

De vraagtekst en opgavenummers zijn gelijk aan die van de lespagina. Gebruik dit blad om je tussenstappen te controleren.

Terug naar de les