Uitwerkingen De quotiëntregel
Tien opgaven uit de les, met per vraag de denkroute, volledige tussenstappen en de belangrijkste valkuil. Probeer eerst zelf en vergelijk daarna.
Formules en regels die je hier gebruikt
Opgaven en uitwerkingen
1. Differentieer xx + 2 .
Wat je weet
Een quotiënt met teller x en noemer x + 2.
Wat je zoekt
De afgeleide op het domein x ≠ −2.
1Kies teller en noemer.g = x; h = x + 2
2Differentieer allebei.g′ = 1; h′ = 1
3Vul ze in de quotiëntregel in.f′(x) = 1·(x + 2) − x·1(x + 2)2
4Werk de teller uit en trek gelijksoortige termen van elkaar af.f′(x) = x + 2 − x(x + 2)2 = 2(x + 2)2
Antwoord: f′(x) = 2(x + 2)2, voor x ≠ −2.
Waarom werkt dit?
De twee termen met x vallen in de teller weg. De noemer kwadrateer je pas in de uitkomst van de regel, en x = −2 blijft uitgesloten.
Valkuil: Niet alleen de teller differentiëren; de noemer verandert ook.
2. Differentieer 3x − 1x + 1 .
Wat je weet
Teller 3x − 1 en noemer x + 1.
Wat je zoekt
De afgeleide voor x ≠ −1.
1Zet teller en noemer apart.g = 3x − 1; h = x + 1
2Bepaal de twee afgeleiden.g′ = 3; h′ = 1
3Vul zorgvuldig in, inclusief het minteken.f′(x) = 3(x + 1) − (3x − 1)·1(x + 1)2
4Werk de haakjes achter het minteken correct weg.f′(x) = 3x + 3 − 3x + 1(x + 1)2 = 4(x + 1)2
Antwoord: f′(x) = 4(x + 1)2, voor x ≠ −1.
Waarom werkt dit?
Het minteken vóór de volledige tweede term maakt van −(3x − 1) de uitdrukking −3x + 1.
Valkuil: Schrijf de haakjes na het minteken eerst uit: het laatste minteken wordt een plus.
3. Differentieer exx.
Wat je weet
Een e-macht gedeeld door x.
Wat je zoekt
De afgeleide bij x ≠ 0.
1Kies g en h.g = ex; h = x
2Differentieer beide functies.g′ = ex; h′ = 1
3Gebruik de quotiëntregel.f′(x) = xex − ex·1x2
4Haal ex buiten de teller.f′(x) = ex(x − 1)x2
Antwoord: f′(x) = ex(x − 1)x2, x ≠ 0.
Waarom werkt dit?
De afgeleide van ex is zichzelf. Daarom komt de e-macht in beide delen van de teller voor en kun je hem buiten haakjes zetten.
Valkuil: Er blijft x2 in de noemer staan, niet x.
4. Herleid en differentieer x² − 1x − 1 .
Wat je weet
Het quotiënt met teller x² − 1 en noemer x − 1.
Wat je zoekt
Eerst herleiden en dan de afgeleide bepalen.
1Ontbind de teller in factoren.x2 − 1 = (x − 1)(x + 1)
2Schrap de gemeenschappelijke factor, maar behoud de domeinvoorwaarde.f(x) = (x − 1)(x + 1)x − 1 = x + 1, zolang x ≠ 1.
3Differentieer de vereenvoudigde uitdrukking.f′(x) = (x + 1)′ = 1
4Controleer de grens van het domein.Bij x = 1 is f niet gedefinieerd, dus daar is ook geen afgeleide.
Antwoord: f′(x) = 1, voor x ≠ 1.
Waarom werkt dit?
Je mag een factor wegstrepen zolang je onthoudt waar de oorspronkelijke noemer nul was. Herleiden maakt het ontbrekende punt niet vanzelf onderdeel van de functie.
Valkuil: Nooit “voor alle x” schrijven: bij x = 1 is er een gat.
5. Controleer de afgeleide van x² + 1x op twee manieren.
Wat je weet
Een quotiënt van x² + 1 en x; twee gevraagde methoden.
Wat je zoekt
Dezelfde afgeleide vinden via herleiden en via de quotiëntregel.
1Schrijf het quotiënt als som van twee termen.f(x) = x2 + 1x = x + 1x
2Differentieer deze vorm met de machtsregel.f′(x) = 1 − 1x2
3Controleer nu met g = x² + 1 en h = x.f′(x) = 2x·x − (x2 + 1)·1x2
4Vereenvoudig en vergelijk.f′(x) = x2 − 1x2 = 1 − 1x2
Antwoord: f′(x) = 1 − 1x2, voor x ≠ 0.
Waarom werkt dit?
Bij twee gelijkwaardige functievoorschriften moet de afgeleide op hetzelfde domein ook gelijk zijn. Zo kun je je quotiëntregel zelf controleren.
Valkuil: Een gesplitste breuk heeft twee termen: x én de breuk met 1 in de teller.
6. Differentieer f(x) = 2x + 3x − 2.
Wat je weet
Een quotiënt met een lineaire teller en noemer.
Wat je zoekt
Differentieer f(x) = (2x + 3) gedeeld door (x − 2).
1Kies g en h.g = 2x + 3; h = x − 2
2Bereken g′ en h′.g′ = 2; h′ = 1
3Vul in de quotiëntregel in.f′(x) = 2(x − 2) − (2x + 3)(x − 2)2
4Werk de teller uit.f′(x) = 2x − 4 − 2x − 3(x − 2)2 = −7(x − 2)2
Antwoord: f′(x) = −7(x − 2)2, x ≠ 2.
Waarom werkt dit?
De negatieve constante in de teller betekent dat deze functie overal in haar domein daalt; bij x = 2 bestaat de functie niet.
Valkuil: Na een minteken vóór (2x + 3) veranderen beide tekens in die haak.
7. Differentieer f(x) = x2 + 4x + 1.
Wat je weet
Teller x² + 4 en noemer x + 1.
Wat je zoekt
De afgeleide van deze rationale functie.
1Bepaal teller en noemer.g = x2 + 4; h = x + 1
2Differentieer afzonderlijk.g′ = 2x; h′ = 1
3Pas de quotiëntregel toe.f′(x) = 2x(x + 1) − (x2 + 4)(x + 1)2
4Vereenvoudig de teller.f′(x) = 2x2 + 2x − x2 − 4(x + 1)2 = x2 + 2x − 4(x + 1)2
Antwoord: f′(x) = x2 + 2x − 4(x + 1)2, x ≠ −1.
Waarom werkt dit?
Een kwadratische teller krijgt afgeleide 2x; de noemer is lineair en heeft afgeleide 1.
Valkuil: De min vóór (x² + 4) werkt op beide termen.
8. Differentieer f(x) = sin(x)x + 1.
Wat je weet
Een sinus gedeeld door x + 1.
Wat je zoekt
Differentieer het quotiënt.
1Benoem teller en noemer.g = sin(x); h = x + 1
2Bepaal de afgeleiden.g′ = cos(x); h′ = 1
3Vul die in de quotiëntregel in.f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)·1(x + 1)2
4Schrijf het antwoord overzichtelijk.f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)(x + 1)2
Antwoord: f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)(x + 1)2, x ≠ −1.
Waarom werkt dit?
In de quotiëntregel verschuift alleen de afgeleide van de teller van sinus naar cosinus. De noemer blijft als factor in de eerste tellerterm staan.
Valkuil: De afgeleide van sin(x) is cos(x), maar vergeet de tweede tellerterm niet.
9. Bereken exact f′(1) voor f(x) = x2 + 2x + 1.
Wat je weet
Een quotiënt van x² + 2 en x + 1.
Wat je zoekt
Bereken exact de helling bij x = 1.
1Kies teller en noemer.g = x2 + 2; h = x + 1
2Differentieer.g′ = 2x; h′ = 1
3Maak de afgeleide.f′(x) = 2x(x + 1) − (x2 + 2)(x + 1)2
4Vul pas daarna x = 1 in.f′(1) = 2·1·2 − (1 + 2)22 = 4 − 34 = 14
Antwoord: f′(1) = 14.
Waarom werkt dit?
De afgeleide is een formule voor de helling. Omdat de vraag om de helling bij x = 1 vraagt, differentieer je eerst en vul je dan pas x = 1 in.
Valkuil: Niet f(1) uitrekenen: dat is de hoogte van de grafiek, niet de helling.
10. Voor welke waarde van a heeft f(x) = ax + 1x + 2 een horizontale raaklijn bij x = 0?
Wat je weet
Een parameter a die bij het differentiëren naar x constant blijft.
Wat je zoekt
Welke a maakt de raaklijn bij x = 0 horizontaal?
1Schrijf teller en noemer op.g = ax + 1; h = x + 2
2Differentieer naar x.g′ = a; h′ = 1
3Gebruik de quotiëntregel.f′(x) = a(x + 2) − (ax + 1)(x + 2)2 = 2a − 1(x + 2)2
4Een horizontale raaklijn bij x = 0 heeft helling nul.f′(0) = 2a − 14 = 0
5De noemer is 4 en dus niet nul: los de teller op.2a − 1 = 0 → a = 12
Antwoord: a = 12.
Waarom werkt dit?
Een breuk is nul als de teller nul is en de noemer niet nul. Bij x = 0 is de noemer 4, dus je kunt rechtstreeks 2a − 1 = 0 oplossen.
Valkuil: Behandel a als constante, niet als variabele x.
De vraagtekst en opgavenummers zijn gelijk aan die van de lespagina. Gebruik dit blad om je tussenstappen te controleren.