Wiskunde B← TerugAlle vakken
De quotiëntregel
Planning

De quotiëntregel

Differentieerkern; ongeveer 30–45 minuten

Wat je hier leert

Je differentieert een breuk van functies en bewaakt de uitgesloten waarden.

Voorkennis

Productregel en breuken vereenvoudigen.

De kern

Quotiëntregel
(gh)′ = g′h − gh′h2

Alleen waar h(x) ≠ 0. Schrijf haakjes rond beide producten in de teller.

Eerst kijken
x² + 1x = x + 1x

Soms is herleiden eenvoudiger. Uitgesloten waarden uit het oorspronkelijke voorschrift blijven uitgesloten.

Voorbeeld: de teller x² + 1 en de noemer x − 1

1

Domein: x ≠ 1. Kies g = x² + 1, g′ = 2x, h = x − 1 en h′ = 1.

2

f′ = 2x(x − 1) − (x² + 1)(x − 1)².

3

Werk de hele teller uit: f′ = x² − 2x − 1(x − 1)².

Voorbeeld: ln(x) gedeeld door x

1

Domein: x > 0. Neem g = ln x, g′ = 1x, h = x, h′ = 1.

2

f′ = (1x)·x − ln xx² = 1 − ln xx².

3

Een horizontale raaklijn vraagt 1 − ln x = 0, dus x = e. De noemer is daar niet nul.

Veelgemaakte fout

De teller is g′h − gh′, niet andersom. Vergeet het kwadraat in de noemer en de haakjes achter het minteken niet.

Zelf oefenen

Werk eerst op papier, inclusief tussenstappen. Open daarna pas de uitwerking. Een andere, gelijkwaardige vorm mag ook.

1. Differentieer xx + 2 .
Laat de uitwerking zien

(x + 2) − x(x + 2)² = 2(x + 2)² , voor x ≠ −2.

2. Differentieer 3x − 1x + 1 .
Laat de uitwerking zien

3(x + 1) − (3x − 1)(x + 1)² = 4(x + 1)² , voor x ≠ −1.

3. Differentieer exx.
Laat de uitwerking zien

xeˣ − eˣx² = eˣx − 1x² , x ≠ 0.

4. Herleid en differentieer x² − 1x − 1 .
Laat de uitwerking zien

Voor x ≠ 1 is de functie x + 1, dus f′ = 1. Bij x = 1 blijven zowel functie als afgeleide ongedefinieerd.

5. Controleer de afgeleide van x² + 1x op twee manieren.
Laat de uitwerking zien

Herleiden: x + 1x geeft 1 − 1x² . Quotiëntregel: 2x·x − (x² + 1)x² = x² − 1x² . Gelijk voor x ≠ 0.

6. Differentieer f(x) = 2x + 3x − 2.
Laat de uitwerking zien

Kies g en h. g = 2x + 3; h = x − 2

Werk de teller uit. f′(x) = 2x − 4 − 2x − 3(x − 2)2 = −7(x − 2)2

Antwoord: f′(x) = −7(x − 2)2, x ≠ 2.

Valkuil: Na een minteken vóór (2x + 3) veranderen beide tekens in die haak.
7. Differentieer f(x) = x2 + 4x + 1.
Laat de uitwerking zien

Bepaal teller en noemer. g = x2 + 4; h = x + 1

Vereenvoudig de teller. f′(x) = 2x2 + 2x − x2 − 4(x + 1)2 = x2 + 2x − 4(x + 1)2

Antwoord: f′(x) = x2 + 2x − 4(x + 1)2, x ≠ −1.

Valkuil: De min vóór (x² + 4) werkt op beide termen.
8. Differentieer f(x) = sin(x)x + 1.
Laat de uitwerking zien

Benoem teller en noemer. g = sin(x); h = x + 1

Schrijf het antwoord overzichtelijk. f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)(x + 1)2

Antwoord: f′(x) = (x + 1)cos(x) − sin(x)(x + 1)2, x ≠ −1.

Valkuil: De afgeleide van sin(x) is cos(x), maar vergeet de tweede tellerterm niet.
9. Bereken exact f′(1) voor f(x) = x2 + 2x + 1.
Laat de uitwerking zien

Kies teller en noemer. g = x2 + 2; h = x + 1

Vul pas daarna x = 1 in. f′(1) = 2·1·2 − (1 + 2)22 = 4 − 34 = 14

Antwoord: f′(1) = 14.

Valkuil: Niet f(1) uitrekenen: dat is de hoogte van de grafiek, niet de helling.
10. Voor welke waarde van a heeft f(x) = ax + 1x + 2 een horizontale raaklijn bij x = 0?
Laat de uitwerking zien

Schrijf teller en noemer op. g = ax + 1; h = x + 2

De noemer is 4 en dus niet nul: los de teller op. 2a − 1 = 0 → a = 12

Antwoord: a = 12.

Valkuil: Behandel a als constante, niet als variabele x.

Alle tien uitwerkingen bij elkaar

Per opgave: wat je weet, wat je zoekt, alle rekenstappen, waarom de regel werkt en een valkuil. Je kunt het blad ook op A4 afdrukken.

Alle uitwerkingen bekijken Uitwerkingen printen

Leg het hardop uit

Wanneer kun je een nul van de teller van f′ gebruiken als kandidaat voor een extremum? Controleer ook domein en tekenwisseling.

Hoeveel heb je er gemaakt?

Richtgetal voor dit onderwerp: 15 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.

0

Klaar met dit onderwerp?

Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.

Terug naar het menu