In de versnelde leerroute worden somregel en productregel apart getoetst. De badge bij deze les gaat over de productregel; bekijk de somregel apart in je diagnose.
Differentieerkern; ongeveer 30–45 minuten
Je onderscheidt optellen van vermenigvuldigen en gebruikt de productregel voor twee veranderlijke factoren.
Dit is een examenvraag die bij dit onderwerp past. Lees de vraag rustig door. Je hoeft hem nu nog niet op te lossen. Onderaan staat dezelfde examensectie met de volledige uitwerking.
Novembervariant naar Wiskunde B vwo 2024, tijdvak I, vraag 4
Gegeven zijn f(t) = t et en F(t) = (t − 1)et. Toon door differentiëren aan dat F′(t) = f(t).
Eerst alleen kijken en nadenken; bewaar de uitwerking voor later.
Video’s bij dit onderwerp; kijk ze op de dag vóór de les, en kies de uitleg die bij je past.
Math with Menno; De productregel
Math with Menno; 5:10Openen op YouTube
Wat je in dit filmpje ziet
Zijn voorbeeld is f(x) = (x² − 4)(x³ + 2x + 3). Hij zegt er eerst bij hoe je hérkent dat je de productregel nodig hebt: twee dingen met een x die keer elkaar staan.
Daarna schrijft hij op wat de twee factoren zijn, vóórdat hij iets invult. Doe dat ook; het scheelt de meeste fouten. Hij noemt de factoren f en g. Op deze site heten ze g en h, omdat f hier al de naam van de hele functie is.
Dan vult hij de regel letterlijk in: de afgeleide van de eerste keer de tweede, plus de eerste keer de afgeleide van de tweede.
Let op wat hij aan het eind zegt: de haakjes hoef je niet uit te werken. Zie het blok hieronder.
WiskundeAcademie; Wat is de productregel?
Een tweede uitleg van een andere docent, voor vwo wiskunde B. Kies de uitleg die je helpt; je hoeft beide video’s niet te bekijken.
WiskundeAcademieOpenen op YouTube
Wat je in dit filmpje ziet
Hij begint met de vraag waarom de regel bestaat: bij (x³ + 2x − 5)(x² − 6x + 8) levert haakjes uitwerken negen termen op, die je daarna ook nog moet samennemen.
Daarna bewijst hij de productregel met de definitie van de afgeleide, door in de teller iets op te tellen en meteen weer af te trekken. Mooi om een keer gezien te hebben; dit bewijs hoef je niet te kennen.
Hij schrijft met blokhaken: [f]′·g + f·[g]′. Dat is dezelfde regel in een andere notatie.
Hij controleert zijn antwoord door de twee routes naast elkaar te zetten — precies wat in opgave 3 van dit onderwerp gevraagd wordt.
Tot slot laat hij zien dat je na wat oefening de tussenstappen overslaat en de afgeleide in één regel opschrijft.
Een som differentieer je term voor term; (c·g)′ = c·g′ voor constante c.
In elke term differentieer je één factor. De andere factor blijft staan.
Kies g = x² en h = eˣ. Dan g′ = 2x en h′ = eˣ.
f′(x) = 2x·eˣ + x²·eˣ. Beide bijdragen zijn nodig.
Haal eˣ buiten haakjes: f′(x) = eˣ(x² + 2x).
Kies g = x + 1 en h = x² − 3.
f′ = 1·(x² − 3) + (x + 1)·2x = 3x² + 2x − 3.
Controle: eerst uitwerken geeft x³ + x² − 3x − 3. Term voor term differentiëren geeft hetzelfde antwoord.
De afgeleide van een product is niet het product van de afgeleiden. Schrijf beide termen op voordat je vereenvoudigt.
Mag je de haakjes laten staan?
Ja. Allebei de filmpjes zeggen het: het hele idee van de productregel is dat je de haakjes niet wegwerkt. Een antwoord als 2x(x³ + 2x + 3) + (x² − 4)(3x² + 2) is af, en goed.
Toch werk je ze op dit blad soms wél uit. Dat is geen tegenspraak: je vereenvoudigt alleen als de vólgende vraag erom vraagt. Moet je f′(x) = 0 oplossen, een helling uitrekenen of twee antwoorden vergelijken, dan heb je een ontbonden of uitgewerkte vorm nodig.
Vuistregel: eerst netjes de productregel invullen, en pas daarna kijken of je nog iets met het antwoord moet doen. Vereenvoudig nooit halverwege, want dan raak je een term kwijt.
Differentieer f(x) = (x − 2)ln(x), voor x > 0.
1. Kies de factoren. g = x − 2, g′ = 1, h = ln(x), h′ = 1x .
2. Gebruik beide termen van de productregel.
f′ = g′h + gh′ = ln(x) + x − 2x .
3. Vereenvoudig.
f′(x) = ln(x) + 1 − 2x , voor x > 0.
Alleen g′h′ nemen zou 1x opleveren; dan ontbreken de twee bijdragen aan de verandering.
Differentieer f(x) = x(x + 2)ex.
1. Maak van de eerste twee factoren één veelterm.
f(x) = (x² + 2x)ex.
2. Gebruik de productregel op de twee overgebleven factoren.
f′(x) = (2x + 2)ex + (x² + 2x)ex.
3. Neem ex buiten haakjes.
f′(x) = (x² + 4x + 2)ex.
Werk eerst op papier, inclusief tussenstappen. Open daarna pas de uitwerking. Een andere, gelijkwaardige vorm mag ook.
g = x² en h = ex, dus g′ = 2x en h′ = ex.
f′(x) = 2x·ex + x²·ex = (x² + 2x)ex
g = x en h = ln(x), dus g′ = 1 en h′ = 1x .
f′(x) = 1·ln(x) + x·(1x) = ln(x) + 1
f′(x) = 2(x² + 3) + (2x − 1)(2x) = 2x² + 6 + 4x² − 2x
f′(x) = 6x² − 2x + 6
Controle: f(x) = 2x³ − x² + 6x − 3 geeft term voor term hetzelfde.
g = x½ met g′ = 12√x , en h = ex.
f′(x) = ex2√x + √x·ex = ex(12√x + √x)
De functie bestaat voor x ≥ 0; deze afgeleide geldt voor x > 0. Bij x = 0 bestaat geen eindige helling vanaf rechts.
f′(x) = sin(x) + x·cos(x)
f′(π) = 0 + π·(−1) = −π
f′(x) = (x² + 2x)ex = x(x + 2)ex
ex is altijd positief, dus die kan nooit nul worden. Alleen x(x + 2) telt.
x = 0 of x = −2
Schrijf (x + 1)² als (x + 1)(x + 1). Dan is g = h = x + 1 en g′ = h′ = 1.
f′(x) = 1·(x + 1) + (x + 1)·1 = 2(x + 1)
Controle door uitwerken: (x + 1)² = x² + 2x + 1, dus de afgeleide is 2x + 2. Dat is hetzelfde als 2(x + 1).
Met de productregel: f′(x) = 1 · ex + x · ex = (x + 1)ex.
Trek de oorspronkelijke functie af: f′(x) − f(x) = (x + 1)ex − xex = ex.
De gelijkheid geldt voor elke reële x: beide functies zijn daar gedefinieerd en de herleiding gebruikt geen deling door een mogelijk nulpunt.
f′(x) = 3x²·ln(x) + x³·(1x) = 3x²ln(x) + x²
f′(x) = ex + (x + a)ex = (x + a + 1)ex
f′(1) = (2 + a)e = 0 → a = −2
De e-macht valt weg omdat die nooit nul is; alleen de haak kan nul worden.
Alle uitwerkingen bij elkaar
De uitwerkingen van de tien opgaven kun je ook achter elkaar lezen of op A4 afdrukken.
Alle uitwerkingen bekijken Uitwerkingen printenHieronder maak je een eigen examengerichte oefenvariant die uitsluitend de productregel vraagt. De volledige oorspronkelijke examenvraag vraagt meer techniek en staat als extra voor later.
Novembervariant: een gegeven formule controleren
Eigen oefenvariant van Wiskunde B vwo 2024, tijdvak I, vraag 4, met a = 1. Deze variant heeft geen officiële puntenverdeling.
Gegeven zijn f(t) = t et en F(t) = (t − 1)et. Toon door differentiëren aan dat F′(t) = f(t).
Kies g(t) = t − 1 en h(t) = et. Dan g′(t) = 1 en h′(t) = et.
F′(t) = g′h + gh′
= et + (t − 1)et
= (1 + t − 1)et
= t et = f(t).
Een functie F waarvoor F′ = f heet een primitieve van f. Je krijgt F hier al en controleert de formule door te differentiëren.
Wiskunde B vwo 2024; tijdvak I; vraag 4; 3 punten
Hier is a een willekeurige constante met a ≠ 0. Maak deze versie na de kettingregel.
Gegeven zijn f(t) = t eat en F(t) = (ta − 1a²)eat.
Bewijs dat F voor iedere a ≠ 0 een primitieve van f is.
1. Kies de twee factoren. Neem g(t) = ta − 1a² en h(t) = eat. We willen aantonen dat F′ = f.
F′ = g′h + gh′.
2. Differentieer beide factoren naar t. De parameter a verandert daarbij niet. Dus ta heeft afgeleide 1a en −1a² is een constante met afgeleide 0.
g′(t) = 1a .
h′(t) = a eat.
De factor a in h′ komt van de kettingregel: de binnenfunctie at heeft afgeleide a.
3. Vul in en vereenvoudig.
F′(t) = (1a)eat
+ (ta − 1a²) · a eat
= [1a + t − 1a]eat
= t eat = f(t).
Daarmee is de bewering bewezen voor iedere a ≠ 0. Die voorwaarde is nodig omdat F delingen door a bevat.
Punten bij deze oplossingsroute
De stappen hieronder volgen het officiële correctievoorschrift; de uitleg hierboven is uitgebreider.
Voor de begeleider
De uitwerkingen van de tien opgaven van dit onderwerp staan in het gezamenlijke antwoordblad. Het opent direct bij dit onderwerp.
Neem f(x) = x²eˣ. Leg uit waarom ontbinden van f′ handig is als je daarna f′(x) = 0 moet oplossen.
Hierboven staan tien opgaven. Het richtgetal is 15: Maak in Math4All bij Differentiaal- en integraalrekening → Differentieerregels → De productregel vijf extra productregelopgaven. Controleer of beide termen van de productregel in je uitwerking staan.
Math4All; vwo wiskunde B; overzicht
Hoeveel heb je er gemaakt?
Richtgetal voor dit onderwerp: 15 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.
Klaar met dit onderwerp?
Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.