Differentieerkern; ongeveer 30–45 minuten
Je differentieert een som of verschil term voor term, met behoud van constante factoren.
Dit is een examenvraag die bij dit onderwerp past. Lees de vraag rustig door. Je hoeft hem nu nog niet op te lossen. Onderaan staat dezelfde examensectie met de volledige uitwerking.
Wiskunde B vwo 2024, tijdvak I, vraag 1 · 3 punten
Gegeven is f(x) = x5 − 3x√x. Bewijs dat de grafiek in A(1, −2) stijgt.
Eerst alleen kijken en nadenken; bewaar de uitwerking voor later.
Video’s bij dit onderwerp; kijk ze op de dag vóór de les, en kies de uitleg die bij je past.
Math with Menno; Differentiëren
Deze video behandelt de standaardafgeleiden én de somregel met constante factoren.
Math with Menno; 8:55Openen op YouTube
Marcel Eggen; Differentiëren met de somregel (vwo 6 wiskunde A; de somregel is gelijk aan die van wiskunde B)
Een aanvullende uitleg over term voor term differentiëren. De video is gelabeld wiskunde A; de somregel is dezelfde bij wiskunde B.
Marcel EggenOpenen op YouTube
Differentieer elke term afzonderlijk.
c is een vast getal, geen functie van x.
Een verticale verschuiving verandert de hellingen niet.
f(x) = 3x⁴ − 2x² + 7x − 9.
Differentieer vier termen: 3·4x³ − 2·2x + 7 − 0.
Dus f′(x) = 12x³ − 4x + 7.
g(x) = 2eˣ − 3 ln x + 4√x, met x > 0.
Gebruik per term de eigen standaardafgeleide: 2eˣ − 3x + 42√x .
Dus g′(x) = 2eˣ − 3x + 2√x . Het domein blijft x > 0.
Bij x·sin x is x geen constante factor. Daar heb je de productregel nodig.
Differentieer f(x) = (x − 2)(x² + 2x + 4).
1. Werk het product uit.
f(x) = x³ + 2x² + 4x − 2x² − 4x − 8 = x³ − 8.
2. Differentieer de termen. De constante −8 verdwijnt.
f′(x) = 3x².
Zo kun je dit product al oplossen met de somregel.
Gegeven is f(x) = ax³ + bx + 5. De helling bij x = 0 is 2 en bij x = 2 is hij 14. Bepaal a en b.
1. Differentieer naar x. a en b blijven constant.
f′(x) = 3ax² + b.
2. Gebruik de eerste helling. f′(0) = b = 2.
3. Vul dat in bij de tweede helling.
f′(2) = 12a + 2 = 14 → a = 1.
Dus a = 1 en b = 2. Het getal 5 bepaalt mede de hoogte van de grafiek, maar niet de helling.
Werk eerst op papier, inclusief tussenstappen. Open daarna pas de uitwerking. Een andere, gelijkwaardige vorm mag ook.
Term voor term. De constante 7 heeft afgeleide 0.
f′(x) = 12x³ − 6x²
Werk eerst de haakjes uit; dan is het een gewone som.
f(x) = x³ + x² − 3x − 3
f′(x) = 3x² + 2x − 3
Als machten: 5x½ − 4x−1.
f′(x) = 2½x−½ + 4x−2 = 52√x + 4x²
Hier geldt x > 0, door de combinatie van √x en delen door x.
De constante factoren blijven staan; let op het minteken.
f′(x) = 2ex − 3·cos(x)
Antwoord: f′(x) = 2eˣ − 3cos(x).
f′(x) = 2ax + b
2ax + b = 0 → x = −b2a
Dat is precies de formule voor de top die je uit de onderbouw kent. Nu weet je waar hij vandaan komt.
De voorwaarde a ≠ 0 maakt dit een kwadratische functie. Voor a > 0 is de top een minimum; voor a < 0 een maximum. Bij a = 0 krijg je een rechte lijn of een constante functie, zonder unieke top.
f′(x) = 3x² − 6x − 9 = 3(x² − 2x − 3)
3(x − 3)(x + 1) = 0 → x = −1 of x = 3
Antwoord: Horizontale raaklijnen bij x = −1 en x = 3.
De constante factor ¼ blijft gewoon staan: (c·f)′ = c·f′.
f′(x) = x³ − 2
Delen door 5 is vermenigvuldigen met ⅕: een constante factor, geen quotiënt.
f′(x) = 6x5
f′(x) = 3x² + p
3x² is nooit negatief. Is p > 0, dan is 3x² + p altijd positief en heeft f′(x) = 0 geen oplossing.
Dus p > 0. Bij p = 0 is x = 0 wél een oplossing (al is het daar geen top), en bij p < 0 zijn er twee.
Antwoord: Geen horizontale raaklijn precies als p > 0.
Differentieer term voor term: f′(x) = 3ax² + b.
Bij x = 0: f′(0) = b = −3.
Bij x = 1: f′(1) = 3a + b = 3. Vul b = −3 in: 3a − 3 = 3, dus a = 2.
Antwoord: a = 2 en b = −3. Controle: f′(x) = 6x² − 3 geeft inderdaad f′(0) = −3 en f′(1) = 3.
Alle uitwerkingen bij elkaar
De uitwerkingen van de tien opgaven kun je ook achter elkaar lezen of op A4 afdrukken.
Alle uitwerkingen bekijken Uitwerkingen printenWiskunde B vwo 2024; tijdvak I; vraag 1; 3 punten
Je gebruikt de machtsregel en de somregel. De wortelterm schrijf je eerst als een macht.
Gegeven is f(x) = x5 − 3x√x, met x ≥ 0. Het punt A(1, −2) ligt op de grafiek.
Bewijs dat de grafiek in A stijgt.
1. Herschrijf de wortelterm. Omdat √x = x1/2, is x√x = x3/2.
f(x) = x5 − 3x3/2.
2. Differentieer term voor term. De factor −3 blijft staan. Vermenigvuldig die met de exponent 32.
f′(x) = 5x4 − (92)x1/2
= 5x4 − (92)√x.
3. Onderzoek de helling bij A. Vul de x-coördinaat 1 in de afgeleide in.
f′(1) = 5 − 92 = 12 > 0.
De grafiek stijgt dus in A. Dat A een negatieve y-coördinaat heeft, zegt niets over stijgen of dalen. Daarvoor kijk je naar het teken van f′.
Punten bij deze oplossingsroute
De stappen hieronder volgen het officiële correctievoorschrift; de uitleg hierboven is uitgebreider.
Voor de begeleider
De uitwerkingen van de tien opgaven van dit onderwerp staan in het gezamenlijke antwoordblad. Het opent direct bij dit onderwerp.
Waarom hebben f(x) en f(x) + 100 dezelfde afgeleide? Teken twee verticaal verschoven grafieken en vergelijk hun raaklijnen.
Hierboven staan tien opgaven. Het richtgetal is 12: Kies in Math4All bij Differentiaal- en integraalrekening → Afgeleide functies → Differentiëren twee extra opgaven waarin meerdere termen voorkomen. Schrijf eerst elke afgeleide afzonderlijk en voeg pas daarna samen.
Math4All; vwo wiskunde B; overzicht
Hoeveel heb je er gemaakt?
Richtgetal voor dit onderwerp: 12 opgaven. Geen norm, wel een goede maat. Tel de opgaven mee die je hierboven hebt gedaan.
Klaar met dit onderwerp?
Dan schuift de startpagina vanzelf door naar het volgende.