Uitwerkingen Somregel en constante factoren
De tien bestaande opgaven, nu stap voor stap uitgelegd. Eerst zelf proberen, dan je tussenstappen vergelijken. Dit blad kun je op A4 afdrukken.
Formules die je bij deze opgaven gebruikt
De opgaven en antwoorden
1. Differentieer f(x) = 3x⁴ − 2x³ + 7.
Wat je weet
3x⁴ − 2x³ + 7.
Wat je nodig hebt
Somregel; afgeleide van een constante is nul.
1Differentieer de eerste term.(3x⁴)′ = 3·4x³ = 12x³
2Differentieer de tweede term, inclusief het minteken.(−2x³)′ = −2·3x² = −6x²
3De constante 7 heeft afgeleide 0; voeg alles samen.f′(x) = 12x³ − 6x² + 0
Antwoord: f′(x) = 12x³ − 6x².
De constante +7 verdwijnt bij het differentiëren.
2. Differentieer f(x) = (x² − 3)(x + 1) zonder productregel.
Wat je weet
(x² − 3)(x + 1), zonder productregel.
Wat je nodig hebt
Eerst haakjes uitwerken, dan de somregel toepassen.
1Vermenigvuldig iedere term uit het eerste haakje met beide termen uit het tweede.f(x) = x³ + x² − 3x − 3
2Differentieer de vier losse termen.f′(x) = 3x² + 2x − 3 + 0
3Laat de nul weg.f′(x) = 3x² + 2x − 3
Antwoord: f′(x) = 3x² + 2x − 3.
Een product mag je niet differentiëren door de afgeleiden zomaar te vermenigvuldigen. Hier voorkom je dat door eerst uit te werken.
3. Differentieer f(x) = 5√x − 4x.
Wat je weet
5√x − 4x , met x > 0.
Wat je nodig hebt
Machten met breukexponenten en negatieve exponenten.
1Schrijf beide termen als macht.f(x) = 5x1/2 − 4x−1
2Pas per term de machtsregel toe.f′(x) = 5·½x−1/2 − 4·(−1)x−2
3Herschrijf naar wortel en breuken.f′(x) = 52√x + 4x²
Antwoord: f′(x) = 52√x + 4x² (x > 0).
Het tweede minteken wordt plus; x = 0 blijft uitgesloten.
4. Differentieer f(x) = 2ex − 3·sin(x).
Wat je weet
2eˣ − 3sin(x).
Wat je nodig hebt
Somregel met constante factor, eˣ en sin(x).
1De afgeleide van eˣ is eˣ; de factor 2 blijft staan.(2eˣ)′ = 2eˣ
2De afgeleide van sin(x) is cos(x); behoud de factor −3.(−3sin(x))′ = −3cos(x)
3Combineer de twee afgeleiden.f′(x) = 2eˣ − 3cos(x)
Antwoord: f′(x) = 2eˣ − 3cos(x).
De min bij −3sin(x) blijft staan.
5. Gegeven is f(x) = ax² + bx + c, met a ≠ 0. Bepaal de afgeleide en de x-coördinaat van de top.
Wat je weet
f(x) = ax² + bx + c, met a ≠ 0.
Wat je nodig hebt
Afgeleide op nul stellen om de x-coördinaat van de top te vinden.
1Differentieer term voor term; a, b en c zijn constanten.f′(x) = 2ax + b
2Bij de top is de raaklijn horizontaal.2ax + b = 0
3Isoleer x. Dat mag omdat a ≠ 0.2ax = −b ⇒ x = −b2a
4Bepaal aan het teken van a welke soort top het is.a > 0: minimum; a < 0: maximum
Antwoord: f′(x) = 2ax + b; de top ligt bij x = −b2a .
De formule geeft de x-coördinaat. Voor de y-coördinaat moet je die nog in f invullen.
6. Voor welke x heeft f(x) = x³ − 3x² − 9x een horizontale raaklijn?
Wat je weet
f(x) = x³ − 3x² − 9x.
Wat je nodig hebt
Afgeleide op nul stellen en een kwadratische vergelijking ontbinden.
1Differentieer term voor term.f′(x) = 3x² − 6x − 9
2Stel de afgeleide gelijk aan nul en deel door 3.x² − 2x − 3 = 0
3Ontbind in factoren.(x − 3)(x + 1) = 0
4Maak beide factoren apart nul.x = 3 of x = −1
Antwoord: Horizontale raaklijnen bij x = −1 en x = 3.
Na het ontbinden moet je beide oplossingen noemen.
7. Differentieer f(x) = ¼x⁴ − 2x.
Wat je weet
¼x⁴ − 2x.
Wat je nodig hebt
Constantefactorregel en de somregel.
1Differentieer x⁴ en vermenigvuldig daarna met ¼.(¼x⁴)′ = ¼·4x³ = x³
2Differentieer −2x.(−2x)′ = −2
3Voeg de resultaten samen.f′(x) = x³ − 2
Antwoord: f′(x) = x³ − 2.
De factor ¼ is constant en moet gewoon blijven meetellen.
8. Differentieer f(x) = 3x² + 15.
Wat je weet
3x² + 15.
Wat je nodig hebt
Een vaste deler is een constante factor, geen benodigde quotiëntregel.
1Herschrijf delen door 5 als vermenigvuldigen met 15.f(x) = (15)(3x² + 1)
2Differentieer de termen binnen de haakjes.(3x² + 1)′ = 6x
3Laat de factor 15 staan.f′(x) = (15)·6x = 6x5
Antwoord: f′(x) = 6x5.
Een constante noemer verandert niet mee met x; daarom is de quotiëntregel hier niet nodig.
9. Voor welke p heeft f(x) = x³ + px nergens een horizontale raaklijn?
Wat je weet
f(x) = x³ + px, met p constant.
Wat je nodig hebt
Onderzoeken wanneer de vergelijking f′(x) = 0 geen reële oplossingen heeft.
1Differentieer; p is een vaste factor.f′(x) = 3x² + p
2Een horizontale raaklijn zou 3x² + p = 0 vereisen.3x² = −p
3Omdat x² ≥ 0 voor elke reële x, is 3x² + p altijd positief als p > 0.p > 0 ⇒ f′(x) > 0 voor alle x
4Controleer de grensgevallen: bij p = 0 kan x = 0 en bij p < 0 zijn er twee wortels.p ≤ 0 ⇒ wél minstens één nulpunt
Antwoord: Geen horizontale raaklijn precies als p > 0.
Bij p = 0 is f′(0) = 0, ook al is het daar geen maximum of minimum.
10. Gegeven f(x) = ax³ + bx, met constante a en b. De helling bij x = 0 is −3 en de helling bij x = 1 is 3. Bereken exact a en b.
Wat je weet
f(x) = ax³ + bx; f′(0) = −3 en f′(1) = 3.
Wat je nodig hebt
Afgeleide met parameters en twee vergelijkingen oplossen.
1Differentieer met a en b als constanten.f′(x) = 3ax² + b
2Vul x = 0 in; de term met x² valt weg.f′(0) = b = −3
3Vul x = 1 in; gebruik het gegeven f′(1) = 3.3a + b = 3
4Vervang b door −3 en los op.3a − 3 = 3 ⇒ 3a = 6 ⇒ a = 2
5Controleer door terug te vullen.f′(x) = 6x² − 3 ⇒ f′(0) = −3; f′(1) = 3
Antwoord: a = 2 en b = −3.
De getallen −3 en 3 zijn hellingen, geen functiewaarden.
De lespagina blijft leidend: de uitleg en opgaven zijn daar niet gewijzigd. Dit blad is bedoeld als naslag of om af te drukken.