Wiskunde B← Terug naar lesAlle wiskundeUitwerkingen Somregel en constante factoren
Planning

Uitwerkingen Somregel en constante factoren

De tien bestaande opgaven, nu stap voor stap uitgelegd. Eerst zelf proberen, dan je tussenstappen vergelijken. Dit blad kun je op A4 afdrukken.

Terug naar de les

Formules die je bij deze opgaven gebruikt

Somregel(f + g)′ = f′ + g′

Differentieer term voor term.

Verschilregel(f − g)′ = f′ − g′

Neem het minteken mee.

Constante factor(c·f)′ = c·f′

c verandert niet met x.

Machtsregel(xn)′ = n·xn−1

Ook voor negatieve en gebroken machten.

Constante(c)′ = 0

Een horizontale constante functie heeft helling nul.

Top of horizontale raaklijnf′(x) = 0

Los daarna de vergelijking op; dat geeft kandidaatpunten.

Bijzondere functies(eˣ)′ = eˣ; (sin x)′ = cos x

Handig wanneer je verschillende termen optelt.

De opgaven en antwoorden

1. Differentieer f(x) = 3x⁴ − 2x³ + 7.

Wat je weet
3x⁴ − 2x³ + 7.

Wat je nodig hebt
Somregel; afgeleide van een constante is nul.

1

Differentieer de eerste term.(3x⁴)′ = 3·4x³ = 12x³

2

Differentieer de tweede term, inclusief het minteken.(−2x³)′ = −2·3x² = −6x²

3

De constante 7 heeft afgeleide 0; voeg alles samen.f′(x) = 12x³ − 6x² + 0

Antwoord: f′(x) = 12x³ − 6x².

De constante +7 verdwijnt bij het differentiëren.
2. Differentieer f(x) = (x² − 3)(x + 1) zonder productregel.

Wat je weet
(x² − 3)(x + 1), zonder productregel.

Wat je nodig hebt
Eerst haakjes uitwerken, dan de somregel toepassen.

1

Vermenigvuldig iedere term uit het eerste haakje met beide termen uit het tweede.f(x) = x³ + x² − 3x − 3

2

Differentieer de vier losse termen.f′(x) = 3x² + 2x − 3 + 0

3

Laat de nul weg.f′(x) = 3x² + 2x − 3

Antwoord: f′(x) = 3x² + 2x − 3.

Een product mag je niet differentiëren door de afgeleiden zomaar te vermenigvuldigen. Hier voorkom je dat door eerst uit te werken.
3. Differentieer f(x) = 5√x − 4x.

Wat je weet
5√x − 4x , met x > 0.

Wat je nodig hebt
Machten met breukexponenten en negatieve exponenten.

1

Schrijf beide termen als macht.f(x) = 5x1/2 − 4x−1

2

Pas per term de machtsregel toe.f′(x) = 5·½x−1/2 − 4·(−1)x−2

3

Herschrijf naar wortel en breuken.f′(x) = 52√x + 4x²

Antwoord: f′(x) = 52√x + 4x² (x > 0).

Het tweede minteken wordt plus; x = 0 blijft uitgesloten.
4. Differentieer f(x) = 2ex − 3·sin(x).

Wat je weet
2eˣ − 3sin(x).

Wat je nodig hebt
Somregel met constante factor, eˣ en sin(x).

1

De afgeleide van eˣ is eˣ; de factor 2 blijft staan.(2eˣ)′ = 2eˣ

2

De afgeleide van sin(x) is cos(x); behoud de factor −3.(−3sin(x))′ = −3cos(x)

3

Combineer de twee afgeleiden.f′(x) = 2eˣ − 3cos(x)

Antwoord: f′(x) = 2eˣ − 3cos(x).

De min bij −3sin(x) blijft staan.
5. Gegeven is f(x) = ax² + bx + c, met a ≠ 0. Bepaal de afgeleide en de x-coördinaat van de top.

Wat je weet
f(x) = ax² + bx + c, met a ≠ 0.

Wat je nodig hebt
Afgeleide op nul stellen om de x-coördinaat van de top te vinden.

1

Differentieer term voor term; a, b en c zijn constanten.f′(x) = 2ax + b

2

Bij de top is de raaklijn horizontaal.2ax + b = 0

3

Isoleer x. Dat mag omdat a ≠ 0.2ax = −b ⇒ x = −b2a

4

Bepaal aan het teken van a welke soort top het is.a > 0: minimum; a < 0: maximum

Antwoord: f′(x) = 2ax + b; de top ligt bij x = −b2a .

De formule geeft de x-coördinaat. Voor de y-coördinaat moet je die nog in f invullen.
6. Voor welke x heeft f(x) = x³ − 3x² − 9x een horizontale raaklijn?

Wat je weet
f(x) = x³ − 3x² − 9x.

Wat je nodig hebt
Afgeleide op nul stellen en een kwadratische vergelijking ontbinden.

1

Differentieer term voor term.f′(x) = 3x² − 6x − 9

2

Stel de afgeleide gelijk aan nul en deel door 3.x² − 2x − 3 = 0

3

Ontbind in factoren.(x − 3)(x + 1) = 0

4

Maak beide factoren apart nul.x = 3 of x = −1

Antwoord: Horizontale raaklijnen bij x = −1 en x = 3.

Na het ontbinden moet je beide oplossingen noemen.
7. Differentieer f(x) = ¼x⁴ − 2x.

Wat je weet
¼x⁴ − 2x.

Wat je nodig hebt
Constantefactorregel en de somregel.

1

Differentieer x⁴ en vermenigvuldig daarna met ¼.(¼x⁴)′ = ¼·4x³ = x³

2

Differentieer −2x.(−2x)′ = −2

3

Voeg de resultaten samen.f′(x) = x³ − 2

Antwoord: f′(x) = x³ − 2.

De factor ¼ is constant en moet gewoon blijven meetellen.
8. Differentieer f(x) = 3x² + 15.

Wat je weet
3x² + 15.

Wat je nodig hebt
Een vaste deler is een constante factor, geen benodigde quotiëntregel.

1

Herschrijf delen door 5 als vermenigvuldigen met 15.f(x) = (15)(3x² + 1)

2

Differentieer de termen binnen de haakjes.(3x² + 1)′ = 6x

3

Laat de factor 15 staan.f′(x) = (15)·6x = 6x5

Antwoord: f′(x) = 6x5.

Een constante noemer verandert niet mee met x; daarom is de quotiëntregel hier niet nodig.
9. Voor welke p heeft f(x) = x³ + px nergens een horizontale raaklijn?

Wat je weet
f(x) = x³ + px, met p constant.

Wat je nodig hebt
Onderzoeken wanneer de vergelijking f′(x) = 0 geen reële oplossingen heeft.

1

Differentieer; p is een vaste factor.f′(x) = 3x² + p

2

Een horizontale raaklijn zou 3x² + p = 0 vereisen.3x² = −p

3

Omdat x² ≥ 0 voor elke reële x, is 3x² + p altijd positief als p > 0.p > 0 ⇒ f′(x) > 0 voor alle x

4

Controleer de grensgevallen: bij p = 0 kan x = 0 en bij p < 0 zijn er twee wortels.p ≤ 0 ⇒ wél minstens één nulpunt

Antwoord: Geen horizontale raaklijn precies als p > 0.

Bij p = 0 is f′(0) = 0, ook al is het daar geen maximum of minimum.
10. Gegeven f(x) = ax³ + bx, met constante a en b. De helling bij x = 0 is −3 en de helling bij x = 1 is 3. Bereken exact a en b.

Wat je weet
f(x) = ax³ + bx; f′(0) = −3 en f′(1) = 3.

Wat je nodig hebt
Afgeleide met parameters en twee vergelijkingen oplossen.

1

Differentieer met a en b als constanten.f′(x) = 3ax² + b

2

Vul x = 0 in; de term met x² valt weg.f′(0) = b = −3

3

Vul x = 1 in; gebruik het gegeven f′(1) = 3.3a + b = 3

4

Vervang b door −3 en los op.3a − 3 = 3 ⇒ 3a = 6 ⇒ a = 2

5

Controleer door terug te vullen.f′(x) = 6x² − 3 ⇒ f′(0) = −3; f′(1) = 3

Antwoord: a = 2 en b = −3.

De getallen −3 en 3 zijn hellingen, geen functiewaarden.

De lespagina blijft leidend: de uitleg en opgaven zijn daar niet gewijzigd. Dit blad is bedoeld als naslag of om af te drukken.

Terug naar de les