Wiskunde B← VraagbaakAlle vakken
Vraagbaak; kwadraat afsplitsen
Planning

Kwadraat afsplitsen

Vraagbaak; hoort bij Ontbinden en kwadraat afsplitsen, september

In één zin

Je schrijft een kwadratische uitdrukking om naar de vorm (x + p)² + q: één kwadraat plus een los getal, in plaats van x² + bx + c.

Video bij dit onderwerp

Math with MennoOpenen op YouTube

Eerst twee termen

Het makkelijkste geval heeft géén los getal achteraan, alleen x² en een x-term. Bijvoorbeeld x² + 6x.

Video bij deze paragraaf

Math with MennoOpenen op YouTube

1

Halveer het getal voor de x: de helft van 6 is 3.

2

Schrijf (x + 3)². Uitgewerkt is dat x² + 6x + 9, dus 9 te veel.

3

Trek die 9 eraf. Er is geen los getal om nog bij op te tellen, dus hier ben je klaar.x² + 6x = (x + 3)² − 9

Nog twee, om het ritme te pakken:

−

x² − 8x: helft van −8 is −4.x² − 8x = (x − 4)² − 16

½

x² + 5x: helft van 5 is 2½.x² + 5x = (x + 2½)² − 6¼

Bij een tweeterm trek je altijd precies het kwadraat van de helft af. Komt er wél een los getal achteraan, dan doe je hetzelfde en tel je dat getal er daarna bij op. Dat is de volgende paragraaf.

Nu met een los getal erbij

Neem x² + 6x + 1. De eerste twee termen zijn precies die van hierboven, dus het begin is hetzelfde.

1

Kijk naar het getal voor de x. Dat is 6. Halveer het: 3.

2

Schrijf (x + 3)². Werk dat uit: x² + 6x + 9. De x² + 6x klopt al — daar was het je om te doen — maar er staat nu 9 te veel.

3

Trek die 9 er weer af en zet de oorspronkelijke +1 erbij.x² + 6x + 1 = (x + 3)² − 9 + 1 = (x + 3)² − 8

Halveren, kwadrateren, weer aftrekken. Meer is het niet. In het algemeen: x² + bx + c = (x + b/2)² − (b/2)² + c.

Met een getal voor de x²

Neem 2x² − 12x + 5. Haal de 2 eerst buiten haakjes, maar alleen bij de x-termen.

1

2(x² − 6x) + 5

2

Splits binnen de haakjes af: x² − 6x = (x − 3)² − 9.2((x − 3)² − 9) + 5

3

Werk de 2 naar binnen. Ook over de −9.2(x − 3)² − 18 + 5 = 2(x − 3)² − 13

Controle: de top ligt op (3, −13). Differentiëren geeft hetzelfde — 4x − 12 = 0 bij x = 3, en daar is de functiewaarde −13.

Waarvoor je het gebruikt

top

Een kwadraat is minimaal 0. Bij (x + 3)² − 8 gebeurt dat bij x = −3, en dan is de uitkomst −8. Top op (−3, −8), zonder differentiëren.

exact

(x + 3)² = 8 geeft x + 3 = ±2√2, dus x = −3 ± 2√2. Hetzelfde als de abc-formule, maar je ziet waarom.

abc

De abc-formule ís hieruit afgeleid. De −b/2a erin is letterlijk “het getal voor de x, gehalveerd”.

Twee valkuilen

1. De factor niet over alles verdelen. Bij 2((x − 3)² − 9) + 5 gaat de −9 ook keer 2, dus −18. Vergeet je dat, dan kom je op −4 uit in plaats van −13.

2. Schrikken van een breuk. Bij x² + 5x + 3 is de helft van 5 gewoon 2½, dus (x + 2½)² − 6¼ + 3 = (x + 2½)² − 3¼. Breuken horen erbij; het is geen teken dat je fout zit.

Zelf proberen

Acht korte opgaven. De eerste twee zijn tweetermen, dan vier keer het recept met een los getal erbij, en de laatste twee laten zien waarvoor je het doet.

1. Splits het kwadraat af: x² + 10x
Laat de uitwerking zien

Helft van 10 is 5, en 5² = 25. Er is geen los getal, dus je trekt alleen de 25 af.

x² + 10x = (x + 5)² − 25

2. Splits het kwadraat af: x² − 3x
Laat de uitwerking zien

Helft van −3 is −1½, en (−1½)² = 2¼. Een breuk, en dat mag.

x² − 3x = (x − 1½)² − 2¼

3. Splits het kwadraat af: x² + 8x + 3
Laat de uitwerking zien

Helft van 8 is 4, en 4² = 16.

(x + 4)² − 16 + 3 = (x + 4)² − 13

4. Splits het kwadraat af: x² − 4x + 9
Laat de uitwerking zien

Helft van −4 is −2, en (−2)² = 4. Let op het minteken in het kwadraat.

(x − 2)² − 4 + 9 = (x − 2)² + 5

5. Splits het kwadraat af: 3x² + 12x + 7
Laat de uitwerking zien

3(x² + 4x) + 7

3((x + 2)² − 4) + 7

3(x + 2)² − 12 + 7 = 3(x + 2)² − 5

De −4 wordt −12, niet −4. Dat is valkuil 1.

6. Splits het kwadraat af: x² + 7x + 1
Laat de uitwerking zien

Helft van 7 is 3½, en (3½)² = 12¼.

(x + 3½)² − 12¼ + 1 = (x + 3½)² − 11¼

Een breuk, en dat is prima. Dat is valkuil 2.

7. Los exact op met kwadraatafsplitsen: x² − 6x + 2 = 0
Laat de uitwerking zien

Helft van −6 is −3, en (−3)² = 9.

(x − 3)² − 9 + 2 = 0  →  (x − 3)² = 7

x − 3 = ±√7  →  x = 3 ± √7

Geen abc-formule nodig, en het antwoord is meteen exact.

8. Geef de top van f(x) = 2x² + 8x + 1.
Laat de uitwerking zien

2(x² + 4x) + 1 = 2((x + 2)² − 4) + 1

= 2(x + 2)² − 8 + 1 = 2(x + 2)² − 7

Het kwadraat is minimaal 0 bij x = −2, en dan is f(x) = −7.

top (−2, −7)

Klaar met dit onderwerp?

Vink af als je het weer paraat hebt. Dat staat los van de lespagina van september.

Terug naar de vraagbaakLespagina september