Natuurkunde← TerugAlle vakken
Meetinstrumenten en schakelingen
Planning

Meetinstrumenten en schakelingen

Elektrische systemen (D1); december; CE-stof; woensdag 9 december; ongeveer een uur

Wat je hier leert

Hoe je een stroommeter en spanningsmeter goed aansluit, hoe je een weerstand meet, en hoe je grafieken, NTC, LDR en een spanningsdeler interpreteert.

Wat je hiervoor al moet kunnen

Je kent de wet van Ohm, en serieschakelingen en de spanningsdeler uit de les van 3 december. Herhaal: stroom, spanning en weerstand.

Waar je naartoe werkt

Eigen CE-oefencasus; geen officiële examenvraag.

Een lichtsensor gebruikt een spanningsbron van 6,0 V, een vaste weerstand van 1,0 kΩ en een LDR in serie. Een stroommeter A staat in serie; een voltmeter V staat parallel over de LDR. De LDR is in het donker 5,0 kΩ en in fel licht 0,50 kΩ. Bereken in beide situaties de stroom door de kring en de spanning die V aanwijst. Leg uit waarom de voltmeterstand verandert als het lichter wordt.

Lees de situatie nu alleen; na de twaalf oefeningen werk je hem stap voor stap uit.

1. Stroommeter en spanningsmeter

Video bij dit onderwerp

Physics with Thomas; Stroommeter en spanningsmeter aansluiten; 4:10; Openen op YouTube

Wat je in dit filmpje ziet

Eerst het schakelschema: rechte lijnen en vaste symbolen, zodat je aan het schema ziet wat de schakeling doet.

De stroommeter gaat ín de kring, in serie, want alle lading moet erdoorheen. Hij heeft daarom bijna geen weerstand: ongeveer een honderdste ohm.

De spanningsmeter gaat náást het onderdeel, parallel, want spanning is een verschil tussen twee punten. Hij heeft juist een enorme weerstand: miljoenen ohm.

Wat er gebeurt als je ze verwisselt: een stroommeter over de bron is kortsluiting, en dat overleeft de meter niet. Een spanningsmeter in de kring laat bijna geen stroom door, en het lampje blijft uit.

Aan het eind twee vragen om zelf te beantwoorden. Zet het filmpje stil voordat hij het antwoord geeft.

Een stroommeter (A) meet de stroom door een onderdeel en moet daarom in serie staan. Een spanningsmeter (V) meet het spanningsverschil tussen de twee aansluitpunten en staat daarom parallel over het onderdeel.

A R V bronin serieparallel
RA,ideaal = 0 Ω    en    RV,ideaal → ∞

Een ideale ampèremeter houdt de stroom niet tegen; een ideale voltmeter laat vrijwel geen stroom door.

Voorbeeld 1: twee meters aansluiten

Je wilt de weerstand van een lampje bepalen. Beschrijf het meetschema.

1

Teken het lampje en de bron in één gesloten stroomkring.bron → lamp → terug naar bron

2

Zet de stroommeter in dezelfde stroomtak.A in serie met de lamp

3

Sluit de spanningsmeter aan op beide uiteinden van de lamp.V parallel over de lamp

Let op: een stroommeter rechtstreeks parallel op de spanningsbron kan een gevaarlijke kortsluiting geven. Probeer een bewust fout aangesloten meetschema niet uit.

2. Weerstand bepalen met twee meters

Als je tegelijk de spanning over een onderdeel en de stroom erdoor meet, kun je in dat meetpunt de weerstand berekenen. Meet je meerdere meetpunten, dan kun je onderzoeken of de weerstand constant blijft.

R = UI    en    I = UR

Bereken per meetpunt met U in V en I in A. Zet mA eerst om naar A.

Voorbeeld 2: meten aan een weerstand

Een voltmeter meet 4,0 V over een weerstand; door de stroommeter loopt 0,20 A.

1

Gebruik de meetwaarden van hetzelfde onderdeel.U = 4,0 V; I = 0,20 A

2

Bereken de weerstand.R = 4,00,20 = 20 Ω

3

Verklaar de meetwaarden.Bij 4,0 V loopt 0,20 A door deze weerstand.

3. Meetpunten in een (I,U)-diagram

Op deze site staat bij een (I,U)-diagram de spanning U horizontaal en de stroom I verticaal, zoals in de vorige les. Bij een ohmse weerstand liggen meetpunten op een rechte lijn door de oorsprong: als U twee keer zo groot wordt, wordt I ook twee keer zo groot.

R = UI    en    helling in (I,U) = ΔIΔU

De helling in het diagram met I verticaal is de geleidbaarheid G, niet de weerstand R. Bij een kromme grafiek bereken je R voor het gevraagde meetpunt.

Voorbeeld 3: ohms of niet?

Je meet bij 2,0 V een stroom van 0,10 A en bij 4,0 V een stroom van 0,20 A.

1

Bereken de eerste weerstand.R1 = 2,00,10 = 20 Ω

2

Bereken de tweede weerstand.R2 = 4,00,20 = 20 Ω

3

Vergelijk de waarden.R blijft 20 Ω → consistent met een ohmse weerstand

Let op: bij een lamp kan R met de temperatuur veranderen. In een (I,U)-diagram van een niet-ohms onderdeel is de grafiek niet noodzakelijk een rechte lijn.

4. NTC, LDR en spanningsdeler

Video bij dit onderwerp

Physics with Thomas; Regelbare weerstand, NTC, PTC en LDR; 3:40; Openen op YouTube

Wat je in dit filmpje ziet

De regelbare weerstand: met een sleepcontact verander je de lengte waar de stroom doorheen gaat. Dat is R = ρ · ℓA uit de les van 1 december.

De PTC: de weerstand neemt toe als het warmer wordt. De NTC doet het omgekeerde: hoe warmer, hoe kleiner de weerstand.

De LDR: hoe meer licht, hoe kleiner de weerstand. In het donker ongeveer een miljoen ohm, in fel licht een paar honderd ohm.

Bij elk onderdeel laat hij het schemasymbool zien: een schuine pijl (regelbaar), een schuine streep met plus of min (PTC en NTC), twee pijltjes naar de weerstand toe (LDR).

De spanningsdeler komt in het filmpje niet voor. Die staat hieronder.

Een NTC krijgt bij stijgende temperatuur een kleinere weerstand. Een LDR krijgt bij meer licht een kleinere weerstand. Verbind je zo'n sensor in serie met een vaste weerstand, dan verandert de verdeling van de bronspanning.

Uonder = Ubron · RonderRboven + Ronder

Spanningsdeler: de grotere serieweerstand krijgt een groter aandeel van de spanning. De basis staat bij de les van 3 december.

Voorbeeld 4: sensor als spanningsdeler

Een LDR van 1,0 kΩ staat onder in serie met 2,0 kΩ op 6,0 V. De voltmeter meet de spanning over de LDR.

1

Bepaal de totale serieweerstand.Rtotaal = 2,0 + 1,0 = 3,0 kΩ

2

Gebruik de spanningsverhouding.ULDR = 6,0 · 1,03,0 = 2,0 V

3

Leg uit wat er gebeurt als de LDR donkerder wordt.RLDR stijgt → zijn aandeel van Ubron stijgt

Let op: meet je over de andere weerstand, dan kan de voltmeterstand juist de andere kant op veranderen. Teken eerst waar V aangesloten zit.

De fouten die punten kosten

  1. Stroommeter en spanningsmeter verwisselen.
  2. mA direct als A in R = U gedeeld door I zetten.
  3. De helling van het (I,U)-diagram verwarren met R.
  4. Een spanningsdeler uitrekenen zonder te kijken over welk onderdeel wordt gemeten.

Kun je dit hardop uitleggen?

Beantwoord elk eerst zonder formulekaart en klap dan pas het modelantwoord uit.

  1. Waarom staat de stroommeter in serie, maar de spanningsmeter parallel?
    Modelantwoord
    De stroommeter meet de stroom in de tak. De spanningsmeter vergelijkt de potentiaal van de twee uiteinden van het onderdeel.
  2. Waarom is het gevaarlijk om A parallel op een batterij te zetten?
    Modelantwoord
    Een stroommeter heeft een heel kleine weerstand; parallel kan dat een grote stroom of kortsluiting veroorzaken.
  3. Hoe herken je een ohmse weerstand in een (I,U)-diagram?
    Modelantwoord
    I is recht evenredig met U: de meetpunten liggen op een rechte lijn door de oorsprong.
  4. Wat gebeurt met de NTC als deze warmer wordt?
    Modelantwoord
    De weerstand daalt. Bij gelijke spanning neemt de stroom toe; in een spanningsdeler hangt de gemeten deelspanning af van de meterpositie.

Zelf proberen

Twaalf opgaven, van herkennen naar berekenen en uitleggen. Werk eerst zelf op papier en open dan pas de oplossing.

Alle uitwerkingen op één blad Uitwerkingen printen

1. Je wilt de stroom door een weerstand en de spanning over die weerstand meten. Waar sluit je de stroommeter A en de spanningsmeter V aan?
Laat de uitwerking zien
1

Teken een gesloten stroomkring met bron en weerstand.bron → A → weerstand → terug naar bron

2

Zet de stroommeter in het pad van de stroom.A in serie met de weerstand

3

Zet de spanningsmeter tussen de twee aansluitpunten.V parallel aan de weerstand

Antwoord: A in serie; V parallel over de weerstand.

Valkuil: Sluit A niet rechtstreeks parallel op een spanningsbron aan.

Volledige uitleg (waarom)

2. Leg uit waarom een ideale stroommeter 0 Ω weerstand heeft en een ideale spanningsmeter een zeer grote weerstand.
Laat de uitwerking zien
1

Een stroommeter mag de kring zo weinig mogelijk beïnvloeden.RA = 0 Ω (ideaal)

2

Een spanningsmeter mag nauwelijks extra stroom aftakken.RV → ∞ (ideaal)

3

Koppel het aan de meetfout.A verandert I niet; V trekt geen stroom uit de tak

Antwoord: Ideaal: RA = 0 Ω en RV is oneindig groot.

Valkuil: Een echte voltmeter heeft geen weerstand nul: die zou de tak juist kortsluiten.

Volledige uitleg (waarom)

3. Iemand sluit de stroommeter parallel aan op een batterij en de spanningsmeter in serie met een lamp. Wat gaat er mis?
Laat de uitwerking zien
1

Een parallelle stroommeter vormt bijna een directe verbinding.zeer grote stroom → kans op kortsluiting

2

Een spanningsmeter in serie beperkt de kringstroom sterk.I bijna 0 A

3

Formuleer een veilige conclusie.niet uitvoeren; juiste schema eerst controleren

Antwoord: De stroommeter kan kortsluiting veroorzaken; de spanningsmeter in serie laat bijna geen stroom lopen.

Valkuil: Probeer deze foute aansluitingen nooit uit bij een echte spanningsbron.

Volledige uitleg (waarom)

4. Je meet 6,0 V over een weerstand en 0,20 A erdoor. Bereken de weerstand.
Laat de uitwerking zien
1

Gebruik de wet van Ohm voor dit meetpunt.R = UI

2

Vul in.R = 6,00,20 = 30 Ω

Antwoord: R = 30 Ω.

Valkuil: De voltmeter moet over precies dezelfde weerstand staan als waarvoor A de stroom meet.

Volledige uitleg (waarom)

5. Een weerstand van 150 Ω staat onder 3,0 V. Welke stroomsterkte moet een stroommeter aanwijzen? Geef je antwoord in mA.
Laat de uitwerking zien
1

Bereken eerst in ampère.I = UR = 3,0150 = 0,020 A

2

Zet ampère om naar milliampère.I = 0,020 · 1000 = 20 mA

Antwoord: I = 20 mA.

Valkuil: 0,020 A is 20 mA, niet 0,020 mA.

Volledige uitleg (waarom)

6. Een ohmse weerstand geeft de meetpunten (U = 1,0 V, I = 0,050 A), (2,0 V, 0,100 A) en (3,0 V, 0,150 A). Bereken R en beschrijf het (I,U)-diagram.
Laat de uitwerking zien
1

Kies een meetpunt en gebruik de wet van Ohm.R = 1,00,050 = 20 Ω

2

Controleer met de andere punten.R = 2,00,100 = 20 Ω; R = 3,00,150 = 20 Ω

3

Beschrijf de grafiek: I staat verticaal en U horizontaal.rechte lijn door de oorsprong

Antwoord: R = 20 Ω; een rechte lijn door de oorsprong.

Valkuil: In een (I,U)-diagram staat I verticaal; de helling daarvan is I gedeeld door U, niet R.

Volledige uitleg (waarom)

7. Bij een lampje meet je eerst U = 2,0 V en I = 0,20 A en later U = 4,0 V en I = 0,30 A. Bereken beide weerstanden en geef aan of het lampje ohms is.
Laat de uitwerking zien
1

Bereken de eerste weerstand.R1 = 2,00,20 = 10 Ω

2

Bereken de tweede weerstand.R2 = 4,00,30 = 13,3 Ω ≈ 13 Ω

3

Vergelijk de uitkomsten.R stijgt → niet-ohmse weerstand

Antwoord: R1 = 10 Ω; R2 ≈ 13 Ω; niet ohms.

Valkuil: De weerstand lees je per meetpunt af als U gedeeld door I; niet uit de helling van een kromme grafiek.

Volledige uitleg (waarom)

8. Een voltmeter wijst 4,8 V aan en een stroommeter 120 mA. Bereken de weerstand van het onderdeel.
Laat de uitwerking zien
1

Zet de stroom om in ampère.I = 120 mA = 0,120 A

2

Gebruik de wet van Ohm.R = 4,80,120 = 40 Ω

Antwoord: R = 40 Ω.

Valkuil: Zet 120 mA niet rechtstreeks als 120 A in de formule.

Volledige uitleg (waarom)

9. Bij 6,0 V loopt 0,30 A door een onderdeel. Later blijft de spanning 6,0 V, maar daalt de stroom tot 0,25 A. Bereken beide weerstanden en leg de verandering uit.
Laat de uitwerking zien
1

Bepaal de eerste weerstand.R1 = 6,00,30 = 20 Ω

2

Bepaal de tweede weerstand.R2 = 6,00,25 = 24 Ω

3

Vergelijk.20 Ω → 24 Ω: de weerstand is toegenomen

Antwoord: R1 = 20 Ω; R2 = 24 Ω; weerstand neemt toe.

Valkuil: Alleen I vergelijken zegt niets over R als U óók verandert; hier blijft U juist gelijk.

Volledige uitleg (waarom)

10. Een NTC heeft koud een weerstand van 3,0 kΩ en warm van 1,0 kΩ. Er staat telkens 6,0 V over de NTC. Bereken de stroomsterkte in beide situaties.
Laat de uitwerking zien
1

Zet de weerstanden om.3,0 kΩ = 3000 Ω; 1,0 kΩ = 1000 Ω

2

Bereken de stroom bij koud.Ikoud = 6,03000 = 0,0020 A = 2,0 mA

3

Bereken de stroom bij warm.Iwarm = 6,01000 = 0,0060 A = 6,0 mA

Antwoord: Koud: 2,0 mA; warm: 6,0 mA.

Valkuil: Bij een NTC is warm juist minder weerstand, anders dan bij een gewone metaaldraad.

Volledige uitleg (waarom)

11. Een LDR staat onder in een spanningsdeler met boven een vaste weerstand van 2,0 kΩ op 6,0 V. In fel licht is de LDR 1,0 kΩ en in het donker 9,0 kΩ. Bereken de spanning over de LDR in beide situaties.
Laat de uitwerking zien
1

De twee weerstanden staan in serie; de spanning over de onderste is een deel van de bronspanning.ULDR = Ubron · RLDRRboven + RLDR

2

Bereken de spanning bij licht.Ulicht = 6,0 · 1,02,0 + 1,0 = 2,0 V

3

Bereken de spanning bij donker.Udonker = 6,0 · 9,02,0 + 9,0 ≈ 4,9 V

Antwoord: Licht: 2,0 V; donker: 4,9 V.

Valkuil: Let op waar de voltmeter zit: over de bovenste weerstand zou de uitgangsspanning anders veranderen.

Volledige uitleg (waarom)

12. Een NTC van 3,0 kΩ (koud) of 1,0 kΩ (warm) staat in serie met een vaste weerstand van 1,0 kΩ aan een bron van 8,0 V. Een voltmeter staat parallel over de NTC. Bereken de voltmeterstand bij beide temperaturen.
Laat de uitwerking zien
1

Pas de spanningsdeling toe op de NTC.UNTC = Ubron · RNTCRvast + RNTC

2

Vul de koude weerstand in.Ukoud = 8,0 · 3,01,0 + 3,0 = 6,0 V

3

Vul de warme weerstand in.Uwarm = 8,0 · 1,01,0 + 1,0 = 4,0 V

Antwoord: Koud: 6,0 V; warm: 4,0 V.

Valkuil: Bereken niet met 8,0 V rechtstreeks over de NTC: de vaste weerstand gebruikt ook een deel van de bronspanning.

Volledige uitleg (waarom)

Op examenniveau

Op examenniveau. Deze zes opgaven vragen meer dan één stap: je combineert formules, leest gegevens af of legt een verband uit. Zo zien de vragen op het centraal examen eruit. Maak ze nadat opgave 1 tot en met 12 goed gaan.

13. Twee gelijke weerstanden van 1,0 MΩ staan in serie op een ideale bron van 12 V. Je zet een echte spanningsmeter met inwendige weerstand 1,0 MΩ parallel aan één weerstand. Bereken de aanwijzing van de meter en verklaar waarom die lager is dan de verwachte 6,0 V.
Laat de uitwerking zien
1

De spanningsmeter belast de gemeten weerstand: hij staat daaraan parallel.Rparallel = 1,0 · 1,01,0 + 1,0 = 0,50 MΩ

2

De andere weerstand van 1,0 MΩ staat in serie met deze combinatie.Rtotaal = 1,0 + 0,50 = 1,50 MΩ

3

Verdeel de bronspanning over de twee seriedelen.UV = 12 · 0,501,50 = 4,0 V

4

Zonder meter zouden gelijke weerstanden elk de helft van 12 V krijgen.Uzonder meter = 6,0 V; Umet meter = 4,0 V

Antwoord: De echte spanningsmeter wijst 4,0 V aan, niet 6,0 V: door de meter wordt de gemeten tak lager in weerstand.

Valkuil: Je mag de meterweerstand niet negeren en ook niet in serie met het gemeten onderdeel optellen; hij staat parallel.

Volledige uitleg (waarom)

14. Een bron van 3,0 V voedt een weerstand van 2,0 Ω. Je plaatst een stroommeter met een eigen weerstand van 0,20 Ω in serie. Bereken de stroom zonder en met de stroommeter en de procentuele afwijking ten opzichte van de oorspronkelijke stroom.
Laat de uitwerking zien
1

Bereken de oorspronkelijke stroom zonder inwendige meterweerstand.Izonder = 3,02,0 = 1,5 A

2

De echte stroommeter voegt serieweerstand toe.Rmet meter = 2,0 + 0,20 = 2,20 Ω

3

Bereken de kleinere stroom met de echte stroommeter.Imet = 3,02,20 = 1,3636… A

4

Vergelijk met de oorspronkelijke stroom voordat je afrondt.afwijking = 1,3636… − 1,51,5 · 100% ≈ −9,1%

Antwoord: Zonder meter 1,5 A; met meter ongeveer 1,36 A; de meter veroorzaakt een afwijking van −9,1% (9,1% te laag).

Valkuil: Gebruik 1,5 A als referentie voor het percentage en rond de tussenuitkomst niet eerst af op 1,4 A.

Volledige uitleg (waarom)

15. Je meet een onbekende weerstand R met een echte stroommeter (kleine eigen weerstand) en een echte spanningsmeter (grote maar eindige eigen weerstand). In schakeling A staat de voltmeter alleen over R en meet de stroommeter de stroom vóór de vertakking naar de voltmeter; in schakeling B staat de stroommeter direct in serie met R en meet de voltmeter de spanning over R én de stroommeter samen. Leg voor beide schakelingen uit welke meterstand te groot is voor R en of de berekende waarde R = U gedeeld door I te groot of te klein uitvalt.
Laat de uitwerking zien
1

In schakeling A loopt ook een klein stroompje door de voltmeter.IA = IR + IV > IR

2

De voltmeter in A meet precies UR, maar delen door een te grote stroom geeft een te kleine weerstand.RA,berekend = URIA < R

3

In schakeling B loopt door de stroommeter juist de stroom door R. De voltmeter telt de spanningsval over de meter mee.UV = UR + UA > UR

4

Delen door de juiste R-stroom maar een te grote spanning geeft een te grote weerstand.RB,berekend = UVIR = R + RA > R

Antwoord: A: de stroommeter meet meer dan de stroom door R; de berekende weerstand is te klein. B: de spanningsmeter meet meer dan de spanning over R; de berekende weerstand is te groot.

Valkuil: Stel niet dat alle echte meters altijd een te hoge weerstand opleveren; het hangt van de gekozen aansluitwijze af.

Volledige uitleg (waarom)

16. Bij een onbekend onderdeel meet je de volgende zes paren van spanning U en stroom I.
U (V)I (A)
1,00,20
2,00,34
3,00,45
4,00,54
5,00,61
6,00,66
Bereken R bij het eerste en het laatste meetpunt. Leg uit of het onderdeel ohms is, hoe de grafiek in een (I,U)-diagram loopt (U horizontaal, I verticaal) en wat een mogelijke fysische verklaring is.
Laat de uitwerking zien
1

Bereken de weerstand bij het laagste meetpunt.R1 = 1,00,20 = 5,0 Ω

2

Bereken de weerstand bij het hoogste meetpunt.R6 = 6,00,66 ≈ 9,1 Ω

3

Een ohmse weerstand is bij dezelfde temperatuur constant. Hier neemt de gemeten verhouding U gedeeld door I duidelijk toe.R6 > R1 → niet-ohms

4

Met U horizontaal en I verticaal wordt de grafiek naar rechts steeds vlakker; een opwarmende gloeidraad is een mogelijke verklaring.bij grotere U neemt I minder toe dan evenredig

Antwoord: R stijgt van 5,0 Ω naar ongeveer 9,1 Ω. Het onderdeel is niet-ohms; de grafiek in het (I,U)-diagram buigt af en wordt steeds vlakker, bijvoorbeeld door opwarming.

Valkuil: Verwissel de assen niet: in een (I,U)-diagram staat U horizontaal en I verticaal. U gedeeld door I in één meetpunt is niet hetzelfde als de helling van de raaklijn in dat punt.

Volledige uitleg (waarom)

17. Een NTC staat in serie met een vaste weerstand van 2,0 kΩ op een bron van 5,0 V. Je meet de spanning over de vaste weerstand; de NTC heeft de volgende ijkwaarden.
T (°C)RNTC (kΩ)
08,0
106,0
204,0
302,0
401,0
Bij welke temperatuur geeft de spanningsmeter 2,5 V aan, en stijgt of daalt zijn aanwijzing als het warmer wordt? Leg uit.
Laat de uitwerking zien
1

Gebruik de spanningsdeling over de vaste weerstand.Uvast = 5,0 · 2,02,0 + RNTC (weerstanden in kΩ)

2

Halve bronspanning over de vaste weerstand betekent twee gelijke serieweerstanden.Uvast = 2,5 V → RNTC = Rvast = 2,0 kΩ

3

Zoek de weerstand 2,0 kΩ in de ijktabel.RNTC = 2,0 kΩ → T = 30 °C

4

Bij een hogere temperatuur wordt RNTC kleiner. Daardoor neemt de kringstroom en U over de vaste weerstand toe.T = 40 °C → Uvast = 5,0 · 2,02,0 + 1,0 ≈ 3,3 V

Antwoord: De meter geeft 2,5 V aan bij 30 °C. Als het warmer wordt, stijgt de spanning over de vaste weerstand.

Valkuil: Een NTC wordt kleiner in weerstand als hij warmer wordt. De spanning over de NTC daalt, maar de gemeten spanning over de vaste weerstand stijgt.

Volledige uitleg (waarom)

18. Je ontwerpt een donker-schakelaar met een LDR en een vaste weerstand in serie op 6,0 V. Een schakeling schakelt een lamp in zodra de gemeten spanning minstens 4,0 V is; bij de gewenste lichtgrens heeft de LDR een weerstand van 3,0 kΩ en in het donker wordt zijn weerstand groter. Leg uit over welk onderdeel je moet meten, waar de vaste weerstand in de spanningsdeler komt en bereken de waarde van die vaste weerstand.
Laat de uitwerking zien
1

Je wilt een hogere gemeten spanning in het donker. Meet daarom de spanning over de LDR.pluspool → Rvast → meetpunt → LDR → minpool; Umeet over de LDR

2

Gebruik spanningsdeling en vul de drempelwaarden in.4,0 = 6,0 · 3,0Rvast + 3,0 (R in kΩ)

3

Los op naar de serieweerstand.Rvast + 3,0 = 6,0 · 3,04,0 = 4,5 kΩ

4

Trek de LDR-weerstand van de som af.Rvast = 4,5 − 3,0 = 1,5 kΩ

5

Controleer de richting: in het donker stijgt RLDR, dus ook het gemeten aandeel van de spanning.RLDR > 3,0 kΩ → ULDR > 4,0 V → lamp aan

Antwoord: Meet de spanning over de LDR; zet de vaste weerstand tussen pluspool en meetpunt, en de LDR van meetpunt naar minpool. Kies Rvast = 1,5 kΩ.

Valkuil: Meet je de spanning over de vaste weerstand, dan daalt die juist in het donker en werkt de schakelrichting omgekeerd.

Volledige uitleg (waarom)

Zo oefen je een centraal-examenvraag

Eigen CE-oefencasus; geen officiële examenvraag.

Dezelfde casus als bovenaan:

Een lichtsensor gebruikt een spanningsbron van 6,0 V, een vaste weerstand van 1,0 kΩ en een LDR in serie. Een stroommeter A staat in serie; een voltmeter V staat parallel over de LDR. De LDR is in het donker 5,0 kΩ en in fel licht 0,50 kΩ. Bereken in beide situaties de stroom door de kring en de spanning die V aanwijst. Leg uit waarom de voltmeterstand verandert als het lichter wordt.

Bekijk de aanpak in vier denkstappen
1

De meter A staat in serie; V meet alleen de spanning over de LDR. Bereken de totale serieweerstand in donker en licht.Rtotaal,donker = 1,0 + 5,0 = 6,0 kΩ; Rtotaal,licht = 1,0 + 0,50 = 1,5 kΩ

2

Bereken de kringstroom met de totale weerstand.Idonker = 6,06000 = 1,0 mA; Ilicht = 6,01500 = 4,0 mA

3

Bereken de spanning over de LDR met U = I · R.ULDR,donker = 0,0010 · 5000 = 5,0 V; ULDR,licht = 0,0040 · 500 = 2,0 V

4

Verklaar de verandering: licht geeft een kleinere LDR-weerstand. De spanningsdeler geeft de LDR dan een kleiner deel.V: 5,0 V in het donker → 2,0 V in fel licht

Antwoord: Donker: I = 1,0 mA en V = 5,0 V. Licht: I = 4,0 mA en V = 2,0 V.

Valkuil: Een voltmeter over de vaste weerstand zou andere spanningen aanwijzen; bepaal eerst exact tussen welke punten je meet.

Wat moet na dit onderwerp vanzelf gaan?

Meer oefenen

Maak eerst alleen de opgaven die nog lastig waren opnieuw, zonder de uitwerking te openen. Noteer bij een fout welke stap misging: gegevens, formulekeuze, omrekening of conclusie.

Hoeveel heb je er gemaakt?

Richtgetal: 12 opgaven. Tel alleen de opgaven die je hebt geprobeerd.

0

Klaar met dit onderwerp?

Vink het pas af wanneer je de kern kunt uitleggen en de opgaven hebt geprobeerd.

Terug naar het menu