Natuurkunde← TerugAlle vakken
Uitwerkingen — Vermogen en energie in schakelingen
Planning

Uitwerkingen — Vermogen en energie in schakelingen

Alle twaalf opgaven met een vaste denkroute: wat je weet, wat je zoekt, genummerde stappen, antwoord, uitleg en valkuil.

Terug naar de les

Formules en regels die je hier gebruikt

Elektrisch vermogenP = U · I

P in W, U in V, I in A.

WeerstandsverliesP = I2 · R

R in Ω; I in A.

Vermogen met spanningP = U2R

Bij een weerstand.

EnergieE = P · t

P in W en t in s → E in J.

Kilowattuur1 kWh = 3,6 · 106 J

P in kW en t in uur → E in kWh.

Rendementη = PnuttigPop

η in fractie of percentage.

Opgaven en uitwerkingen

1. Een ledstrip is aangesloten op 12 V. Er loopt 0,50 A. Bereken het elektrisch vermogen.

Wat je weet
U = 12 V; I = 0,50 A.

Wat je zoekt
Het elektrisch vermogen P.

1

Gebruik de relatie tussen vermogen, spanning en stroom.P = U · I

2

Vul de gegevens in.P = 12 · 0,50 = 6,0 W

Antwoord: P = 6,0 W.

Waarom dit werkt

Elke seconde wordt 6,0 joule elektrische energie omgezet.

Valkuil: Gebruik niet E = P · t: er wordt hier geen tijd gevraagd.
2. Een apparaat werkt op 230 V en neemt 0,80 A op. Bereken het opgenomen vermogen en rond af op twee significante cijfers.

Wat je weet
U = 230 V; I = 0,80 A.

Wat je zoekt
Het opgenomen vermogen P in twee significante cijfers.

1

Kies de vermogensformule.P = U · I

2

Reken eerst met de gegeven waarden.P = 230 · 0,80 = 184 W

3

Rond af op twee significante cijfers.P ≈ 1,8 · 102 W

Antwoord: P ≈ 1,8 · 102 W (ongeveer 180 W).

Waarom dit werkt

230 V en 0,80 A bepalen samen de energieomzetting per seconde.

Valkuil: 184 W is de ongeronde rekenuitkomst, niet het gevraagde antwoord op twee significante cijfers.
3. Door een weerstand van 15 Ω loopt een stroom van 2,0 A. Bereken het vermogen dat in warmte wordt omgezet.

Wat je weet
R = 15 Ω; I = 2,0 A.

Wat je zoekt
Het warmtevermogen P.

1

Gebruik de vorm met stroomsterkte en weerstand.P = I2 · R

2

Vul de waarden in.P = (2,0)2 · 15 = 60 W

Antwoord: P = 6,0 · 101 W (60 W).

Waarom dit werkt

De stroom veroorzaakt warmteontwikkeling in de weerstand.

Valkuil: Vergeet het kwadraat bij I niet: verdubbeling van I geeft vier keer zoveel vermogen.
4. Over een weerstand van 8,0 Ω staat een spanning van 24 V. Bereken het vermogen zonder eerst de stroom uit te rekenen.

Wat je weet
R = 8,0 Ω; U = 24 V.

Wat je zoekt
Het elektrisch vermogen P.

1

Gebruik de vermogensvorm met spanning en weerstand.P = U2R

2

Vul in en vereenvoudig.P = 2428,0 = 5768,0 = 72 W

Antwoord: P = 72 W.

Waarom dit werkt

Deze formule volgt uit P = U · I met I = U gedeeld door R.

Valkuil: Gebruik het kwadraat van de spanning, niet van de weerstand.
5. Een verwarmingselement gebruikt 75 W gedurende 4,0 minuten. Hoeveel energie zet het om? Geef het antwoord in joule.

Wat je weet
P = 75 W; t = 4,0 min.

Wat je zoekt
De energie E in J.

1

Zet de tijd eerst om naar seconden.t = 4,0 · 60 = 240 s

2

Gebruik energie = vermogen maal tijd.E = P · t

3

Vul in.E = 75 · 240 = 18 000 J = 1,8 · 104 J

Antwoord: E = 1,8 · 104 J.

Waarom dit werkt

Een watt is een joule per seconde; daarom gebruik je seconden bij de uitkomst in joule.

Valkuil: Reken niet 75 · 4,0: minuten moeten eerst seconden worden.
6. Een elektrische kachel van 1,5 kW staat 2,0 uur aan. Bereken de energie in kWh én in joule.

Wat je weet
P = 1,5 kW; t = 2,0 uur; 1 kWh = 3,6 · 106 J.

Wat je zoekt
E in kWh en in J.

1

Bereken de energie met vermogen in kW en tijd in uren.E = 1,5 · 2,0 = 3,0 kWh

2

Reken om naar joule.E = 3,0 · 3,6 · 106 = 1,08 · 107 J

3

Rond af op twee significante cijfers.E ≈ 1,1 · 107 J

Antwoord: E = 3,0 kWh ≈ 1,1 · 107 J.

Waarom dit werkt

kWh is een energie-eenheid, ook al staat er kW in de naam.

Valkuil: Gebruik 1 kWh = 3,6 · 106 J; een kWh is niet hetzelfde als een kW.
7. Het elektriciteitsverbruik van een apparaat is 2,4 kWh. Het tarief bedraagt € 0,30 per kWh. Wat zijn de energiekosten?

Wat je weet
E = 2,4 kWh; tarief = € 0,30 per kWh.

Wat je zoekt
De kosten in euro.

1

Vermenigvuldig verbruik met tarief.kosten = 2,4 · € 0,30

2

Reken uit.kosten = € 0,72

Antwoord: De kosten zijn € 0,72.

Waarom dit werkt

De eenheid kWh valt weg: kWh maal euro per kWh levert euro op.

Valkuil: Een energietarief vermenigvuldig je met kWh, niet met W.
8. Een motor neemt 200 W op en heeft een rendement van 70%. Bereken het nuttige vermogen en het verliesvermogen.

Wat je weet
Pop = 200 W; η = 70% = 0,70.

Wat je zoekt
Pnuttig en Pverlies.

1

Schrijf de formule voor rendement op.η = PnuttigPop

2

Bereken het nuttige vermogen.Pnuttig = 0,70 · 200 = 140 W

3

Bereken het resterende vermogen.Pverlies = 200 − 140 = 60 W

Antwoord: Pnuttig = 140 W; Pverlies = 60 W.

Waarom dit werkt

Van het opgenomen vermogen wordt 70% nuttig gebruikt; 30% gaat naar ongewenste omzettingen zoals warmte.

Valkuil: 70% gebruik je in een berekening als 0,70.
9. Een apparaat levert 450 W nuttig vermogen en heeft een rendement van 75%. Bereken het opgenomen vermogen en het verliesvermogen.

Wat je weet
Pnuttig = 450 W; η = 75% = 0,75.

Wat je zoekt
Pop en Pverlies.

1

Start met het rendement.η = PnuttigPop

2

Herschrijf naar opgenomen vermogen.Pop = Pnuttigη

3

Vul in.Pop = 4500,75 = 600 W

4

Bereken de verliezen.Pverlies = 600 − 450 = 150 W

Antwoord: Pop = 600 W en Pverlies = 150 W.

Waarom dit werkt

Het opgenomen vermogen moet groter zijn dan het nuttige vermogen als het rendement kleiner is dan 100%.

Valkuil: Vermenigvuldig niet met 0,75 als het opgenomen vermogen juist onbekend is.
10. Een verlengsnoer heeft een totale weerstand van 1,13 Ω. Er loopt 8,0 A doorheen gedurende 15 minuten. Bereken het warmtevermogen en de warmte-energie in het snoer.

Wat je weet
R = 1,13 Ω; I = 8,0 A; t = 15 min.

Wat je zoekt
Pverlies in W en Ewarmte in J.

1

De warmte ontstaat door weerstand van de aders.Pverlies = I2 · R

2

Bereken het vermogen.Pverlies = (8,0)2 · 1,13 = 72,32 W ≈ 72 W

3

Reken de tijd om.t = 15 · 60 = 900 s

4

Bereken de energie met ongerond vermogen.E = 72,32 · 900 = 65 088 J ≈ 6,5 · 104 J

Antwoord: Pverlies ≈ 72 W; Ewarmte ≈ 6,5 · 104 J.

Waarom dit werkt

Een snoer heeft een kleine weerstand, maar bij 8,0 A kan de warmteontwikkeling toch aanzienlijk zijn.

Valkuil: Gebruik de totale weerstand van beide aders, en rond pas aan het einde af.
11. Een apparaat werkt bij 24 V en 2,0 A. Het nuttige vermogen is 36 W. Bereken het opgenomen vermogen, het rendement en het verliesvermogen.

Wat je weet
U = 24 V; I = 2,0 A; Pnuttig = 36 W.

Wat je zoekt
Pop, η en Pverlies.

1

Bereken het elektrische ingangsvermogen.Pop = U · I = 24 · 2,0 = 48 W

2

Bereken het rendement.η = 3648 = 0,75 = 75%

3

Bepaal het verlies.Pverlies = 48 − 36 = 12 W

Antwoord: Pop = 48 W; η = 75%; Pverlies = 12 W.

Waarom dit werkt

Het verschil tussen ingangsvermogen en nuttig vermogen is hier het verliesvermogen.

Valkuil: Bereken het rendement met vermogens in dezelfde eenheid.
12. Door een kabel met weerstand 0,40 Ω loopt eerst 5,0 A en daarna 10 A. Bereken in beide situaties het warmtevermogen. Met welke factor neemt het toe?

Wat je weet
R = 0,40 Ω; I1 = 5,0 A; I2 = 10 A.

Wat je zoekt
P1, P2 en de toenemingsfactor.

1

Bereken het eerste warmtevermogen.P1 = (5,0)2 · 0,40 = 10 W

2

Bereken het tweede warmtevermogen.P2 = (10)2 · 0,40 = 40 W

3

Vergelijk.factor = 4010 = 4,0

Antwoord: P1 = 10 W; P2 = 40 W; factor 4,0.

Waarom dit werkt

Omdat P evenredig is met I², wordt het warmtevermogen vier keer zo groot als de stroom verdubbelt.

Valkuil: Bij een verdubbelde stroom is de warmteontwikkeling niet twee keer, maar vier keer zo groot.

Extra opgaven op examenniveau (13–18)

Op examenniveau. Deze zes opgaven vragen meer dan één stap: je combineert formules, leest gegevens af of legt een verband uit. Zo zien de vragen op het centraal examen eruit. Maak ze nadat opgave 1 tot en met 12 goed gaan.

13. Een elektriciteitscentrale levert bij het begin van een transportverbinding steeds 2,0 MW elektrisch vermogen. De totale weerstand van de heen- en terugleiding is 8,0 Ω. Bereken de stroom en het warmteverlies in de kabel bij transportspanningen van 20 kV en 200 kV; leg uit waarom hoogspanning gunstiger is.

Wat je weet
Pbron = 2,0 MW = 2,0 · 106 W; Rkabel = 8,0 Ω; U1 = 20 kV; U2 = 200 kV.

Wat je zoekt
Beide stroomsterkten, beide verliesvermogens en de verklaring.

1

Bij een gegeven elektrisch bronvermogen geldt P = U · I. Maak de stroom vrij.I = PU

2

Reken bij 20 kV eerst naar volt om.I1 = 2,0 · 10620 · 103 = 1,0 · 102 A

3

Doe hetzelfde bij 200 kV.I2 = 2,0 · 106200 · 103 = 1,0 · 101 A

4

Gebruik voor de opwarming van de kabel Pverlies = I2 · R.Pverlies,1 = (100)2 · 8,0 = 8,0 · 104 W = 80 kW

5

Bereken ook het verlies bij de tienmaal hogere spanning.Pverlies,2 = (10)2 · 8,0 = 8,0 · 102 W = 0,80 kW

6

Verklaar de factor: tienmaal hogere spanning geeft bij gelijk bronvermogen tienmaal lagere stroom en dus honderdmaal minder verlies.Pverlies,1 = 100 · Pverlies,2

Antwoord: Bij 20 kV: 100 A en 80 kW verlies; bij 200 kV: 10 A en 0,80 kW verlies. Hoogspanning beperkt de kabelwarmte met een factor 100.

Waarom dit werkt

Bij gelijk afgegeven bronvermogen is de stroom omgekeerd evenredig met de transportspanning. Het verlies hangt kwadratisch van die stroom af. Hier gaat het om de spanning en het vermogen aan het begin van de leiding.

Valkuil: Niet 20 en 200 als volt invullen: kV moet naar V. Gebruik voor kabelverlies de kabelweerstand, niet een eventuele belastingweerstand.
14. Een verlengsnoer bestaat uit twee koperen aders van elk 25 m. Er loopt 10 A en het totale warmteverlies mag maximaal 20 W zijn; voor koper geldt ρ = 17 · 10−9 Ω·m. Bereken de minimaal benodigde aderdoorsnede en kies uit 2,5 mm², 4,0 mm² of 6,0 mm².

Wat je weet
Twee aders van elk 25 m, dus ℓtotaal = 50 m; I = 10 A; Pmax = 20 W; ρ = 17 · 10−9 Ω·m.

Wat je zoekt
Minimale doorsnede A per ader en kleinste geschikte standaardmaat.

1

Het totale verlies is I2R. Bepaal de grootste toegestane snoerweerstand.Rmax = PmaxI2 = 20102 = 0,20 Ω

2

De stroom loopt via de heen- en de terugader; gebruik daarom de totale koperlengte.ℓtotaal = 2 · 25 = 50 m

3

Los de relatie voor soortelijke weerstand op naar de doorsnede.R = ρ · ℓA  →  Amin = ρ · ℓtotaalRmax

4

Vul in en reken om naar mm².Amin = 17 · 10−9 · 500,20 = 4,25 · 10−6 m2 = 4,25 mm2

5

Kies de kleinste opgegeven doorsnede die minstens 4,25 mm² is.6,0 mm2 (4,0 mm2 is te klein)

Antwoord: Amin = 4,25 mm2; uit de gegeven maten kies je 6,0 mm2 per ader.

Waarom dit werkt

Grotere doorsnede betekent kleinere weerstand en daardoor minder warmteverlies bij dezelfde stroom. Deze keuze geldt voor de opgegeven verliesgrens; een echte kabelkeuze vraagt daarnaast veiligheidsnormen.

Valkuil: Gebruik niet 25 m, maar 50 m koperlengte. Reken m² pas na het oplossen om naar mm²; 4,0 mm² voldoet hier niet.
15. Een gloeilamp is ontworpen voor 230 V en 60 W. Je sluit dezelfde lamp op 115 V aan en rekent eerst met een constante gloeidraadweerstand. Bereken het vermogen volgens die aanname en leg uit waarom het werkelijke vermogen bij 115 V hoger zal zijn dan deze berekening.

Wat je weet
Unom = 230 V; Pnom = 60 W; Ulaag = 115 V; voor de eerste berekening R constant.

Wat je zoekt
Berekend vermogen bij 115 V en de richting van de afwijking in werkelijkheid.

1

Bereken uit de nominale gegevens de weerstand van de hete draad.Rheet = Unom2Pnom = 230260 ≈ 8,82 · 102 Ω

2

Halveer je de spanning bij constante R, dan wordt U2 vier keer zo klein.Pberekend = 1152Rheet = 15 W

3

Beoordeel de aanname: bij lagere spanning is de gloeidraad koeler, waardoor de werkelijke weerstand lager wordt.Rwerkelijk,115 V < Rheet

4

Bij dezelfde 115 V geeft een kleinere weerstand een groter vermogen dan de constante-R-berekening.Pwerkelijk,115 V > 15 W

Antwoord: Bij constante weerstand 15 W. In werkelijkheid is het vermogen bij 115 V groter dan 15 W, omdat de gloeidraad dan minder heet is en een kleinere weerstand heeft.

Waarom dit werkt

De formule met U2 is geldig, maar de weerstand is van de temperatuur afhankelijk. Juist die aanname veroorzaakt het verschil.

Valkuil: Zeg niet dat de lamp bij de halve spanning 30 W verbruikt. En zeg niet dat het werkelijke vermogen kleiner dan 15 W is: de weerstand neemt juist af bij afkoelen.
16. Een lader neemt 200 W op en heeft een rendement van 80%. Daarna levert een accu 75% van de aan hem geleverde energie nuttig af. De keten werkt 3,0 uur. Bereken het totale rendement en hoeveel energie in de hele keten verloren gaat, in kWh en joule.

Wat je weet
Pin = 200 W; ηlader = 80%; ηaccu = 75%; t = 3,0 h.

Wat je zoekt
ηtotaal en totale verloren energie in kWh en J.

1

Vermenigvuldig de twee rendementen als getallen tussen 0 en 1.ηtotaal = 0,80 · 0,75 = 0,60 = 60%

2

Bereken de opgenomen elektrische energie.Ein = 0,200 kW · 3,0 h = 0,60 kWh

3

De nuttige energie is 60% van de opgenomen energie.Enuttig = 0,60 · 0,60 = 0,36 kWh

4

Trek nuttig van opgenomen af voor het totale verlies.Everlies = 0,60 − 0,36 = 0,24 kWh

5

Reken om met 1 kWh = 3,6 · 106 J.Everlies = 0,24 · 3,6 · 106 = 8,64 · 105 J ≈ 8,6 · 105 J

Antwoord: Het totale rendement is 60%. Het energieverlies is 0,24 kWh, oftewel ongeveer 8,6 · 105 J.

Waarom dit werkt

Van elke joule die de lader ontvangt, komt 0,80 · 0,75 = 0,60 joule nuttig beschikbaar. De resterende 40% gaat in de twee omzettingen samen verloren.

Valkuil: Tel de rendementen niet op en trek ze niet simpelweg van 100% af. Beide percentages werken na elkaar op een andere energiestroom.
17. Een wasmachine werkt volgens het (P,t)-diagram hieronder: eerst verwarmt hij, daarna draait de trommel. Elektriciteit kost € 0,35 per kWh. Lees beide vermogens en tijdsintervallen af en bereken de totale energie in kWh en de kosten. Vermogen als functie van de tijdEen trapgrafiek. Tussen 0 en 20 minuten is het vermogen 2,0 kilowatt, tussen 20 en 50 minuten 0,60 kilowatt. P (kW)t (min)2,00,6002050

Wat je weet
Lees af: 2,0 kW van 0–20 min en 0,60 kW van 20–50 min; prijs € 0,35 per kWh.

Wat je zoekt
Oppervlakte onder P,t-grafiek als energie in kWh; totale kosten.

1

De oppervlakte onder een (P,t)-diagram is de energie. Hier bestaat de grafiek uit twee rechthoeken.Etotaal = Everwarmen + Edraaien

2

Bereken de energie van de eerste fase met 20 minuten in uren.E1 = 2,0 · 2060 = 0,666… kWh

3

Bereken die van de tweede fase: 30 minuten bij 0,60 kW.E2 = 0,60 · 3060 = 0,30 kWh

4

Tel beide oppervlakten op; rond aan het einde af.Etotaal = 0,666… + 0,30 = 0,966… ≈ 0,97 kWh

5

Bereken de prijs uit energie maal tarief.kosten = 0,966… · € 0,35 = € 0,338… ≈ € 0,34

Antwoord: De wasmachine gebruikt ongeveer 0,97 kWh. Dat kost bij het opgegeven tarief ongeveer € 0,34.

Waarom dit werkt

Het vermogen is energie per tijdseenheid. Bij een constante hoogte van de grafiek is de rechthoekige oppervlakte P · t, dus de energie.

Valkuil: Verwar 50 minuten niet met 50 uur en tel de vermogens niet rechtstreeks op; vermenigvuldig eerst elke hoogte met de bijbehorende tijdsduur.
18. Twee gelijke verwarmingselementen hebben elk een weerstand van 40 Ω. Je sluit ze eerst in serie en daarna parallel aan op dezelfde ideale bron van 24 V. Bereken het totale vermogen in beide situaties en leg zonder opnieuw te rekenen uit met welke factor het vermogen verandert.

Wat je weet
Twee gelijke weerstanden R = 40 Ω; dezelfde bron U = 24 V; eerst serie, dan parallel.

Wat je zoekt
Pserie, Pparallel en de veranderingsfactor.

1

Bereken de vervangingsweerstand van twee weerstanden in serie.Rserie = 40 + 40 = 80 Ω

2

Bereken de vervangingsweerstand van twee gelijke weerstanden parallel.Rparallel = 402 = 20 Ω

3

Gebruik bij dezelfde bronspanning het totale vermogen.Pserie = 24280 = 7,2 W

4

Bereken voor de parallelschakeling.Pparallel = 24220 = 28,8 W ≈ 29 W

5

Redeneer ook zonder getallen: de vervangingsweerstand wordt vier keer kleiner, dus U2 gedeeld door R wordt vier keer zo groot.Pparallel = 4 · Pserie

Antwoord: Serie: 7,2 W; parallel: ongeveer 29 W. Het totale vermogen wordt vier keer zo groot.

Waarom dit werkt

Bij een vaste spanning geldt dat het totaalvermogen omgekeerd evenredig is met de vervangingsweerstand. Van 2R naar R gedeeld door 2 betekent een viervoudig vermogen.

Valkuil: Tel niet de vermogens van losse elementen op alsof elk element in serie de volledige bronspanning krijgt.

De vraagteksten en nummers zijn identiek aan de lespagina. Geef een andere correcte aanpak ook de ruimte.

Terug naar de les