2.7 Globalisering cultureel bekeken
Wereld; Globalisering; subdomein B1; CE + mondeling
Lees eerst het boek
buiteNLand 5 vwo, bladzijde 72 tot en met 75. Het boek is de leerstof. Deze pagina is er náast: hier staat waarom iets zo is, hoe je de opgaven aanpakt en wat er bij het mondeling van je gevraagd wordt.
Wat je na deze paragraaf moet kunnen
- verklaren waarom culturele globalisering zowel tot culturele uniformiteit als tot culturele diversiteit leidt
- uitleggen waarom de VS een dominante rol hebben in het beïnvloeden van culturen wereldwijd
- uitleggen waarom amerikanisering ook leidt tot tegenreacties
Dit zijn de leerdoelen van het boek, in hun eigen woorden. Die woorden gebruik je ook in je antwoorden.
De begrippen van deze paragraaf
6 stuks, met de omschrijving uit de begrippenlijst van het boek. Lees ze na het boek door en dek de rechterkant af om jezelf te overhoren, of oefen ze met de knop Quiz rechtsonder.
Het proces
- culturele globalisering
- het proces waarbij er een grotere verwevenheid ontstaat tussen cultuurgebieden, vooral het proces van amerikanisering speelt hierbij een rol
- amerikanisering
- de wereldwijde verbreiding van de Amerikaanse (westerse) cultuur en waarden
- lingua franca
- de voertaal in een gebied waar meerdere talen gesproken worden, op wereldschaal is dat Engels
Twee uitkomsten die elkaar lijken tegen te spreken
- culturele uniformiteit
- gebrek aan variatie in cultuurelementen
- culturele diversiteit
- de verscheidenheid aan culturen of culturele invloeden binnen een gebied
De sleutel zit in twee woorden: tussen en binnen. Tussen gebieden worden de verschillen kleiner (uniformiteit); binnen een gebied komen er juist meer culturen bij (diversiteit).
Wat mensen willen behouden
- culturele identiteit
- centrale waarden van een cultuur waaraan een volk zijn eigenheid ontleent
Waarom dit zo is
Waarom het allebei tegelijk gebeurt
Het boek opent met een vraag aan jou: je bent op reis, ga je ’s avonds naar het lokale restaurant of zoek je de vertrouwde logo’s van de bekende fastfoodketens? En maakt het dan nog uit in welk land je bent?
Dat is de uniformiteit: overal dezelfde ketens, merken, films, series en muziek. Steden in verschillende landen gaan op elkaar lijken.
Maar door migratie, reizen en internet komen er in één plaats juist meer culturen samen. In een Nederlandse stad eet je Surinaams, Turks, Japans en Ethiopisch, en luister je naar muziek uit Korea of Nigeria. Dat is de diversiteit.
Waarom juist de VS
De VS hebben de grootste economie ter wereld en veel van de grootste mno’s en merken, van fastfoodketens tot frisdrank en kleding. Hollywood en de Amerikaanse muziekindustrie bereiken de hele wereld. De grote internetplatforms, zoekmachines en streamingdiensten zijn grotendeels Amerikaans, dus wat je ziet en hoort gaat vaak via hen.
Daarbij komt de taal: Engels is de lingua franca van de wereld, zodat Amerikaanse films, muziek en ideeën zonder vertaling overal begrepen worden. En sinds de Tweede Wereldoorlog hebben de VS ook politiek en militair veel invloed gehad (2.3, 2.6).
Waarom amerikanisering tegenreacties oproept
Als mensen het gevoel krijgen dat hun culturele identiteit verdwijnt onder een Amerikaanse laag, gaan ze die beschermen. Dat kan van de overheid komen: Frankrijk verplicht radiozenders al sinds de jaren negentig om een vast deel van hun muziek in het Frans te draaien. Het kan ook van burgers komen: de Slow Food-beweging begon in de jaren tachtig in Italië als protest tegen fastfood, met nadruk op lokale producten en de eigen keuken.
Tegenreacties kunnen ook scherper zijn, bijvoorbeeld als Amerikaanse waarden worden gezien als een bedreiging voor de eigen religie of politieke traditie.
Opgaven
Maak ze op papier en open het antwoord pas daarna.
1. Verklaar waarom culturele globalisering zowel tot culturele uniformiteit als tot culturele diversiteit leidt.
Laat het antwoord zien
Uniformiteit: dezelfde cultuurelementen, zoals ketens, merken, films en muziek, verspreiden zich over de hele wereld. Daardoor worden de verschillen tussen gebieden kleiner.
Diversiteit: door migratie, reizen en internet komen veel verschillende culturen in één gebied samen. Daardoor wordt de verscheidenheid binnen een gebied groter.
Het verschil zit dus in de schaal: tussen gebieden minder variatie, binnen een gebied meer.
2. Leg uit waarom de VS een dominante rol hebben in het beïnvloeden van culturen wereldwijd. Noem drie redenen.
Laat het antwoord zien
Drie van: de VS hebben de grootste economie en veel wereldwijde merken en mno’s; Hollywood en de Amerikaanse muziekindustrie bereiken de hele wereld; de grote internetplatforms en streamingdiensten zijn grotendeels Amerikaans; Engels is de lingua franca, dus Amerikaanse cultuur wordt overal zonder vertaling begrepen; sinds 1945 hebben de VS veel politieke en militaire invloed.
3. Leg uit waarom amerikanisering ook leidt tot tegenreacties. Geef een voorbeeld.
Laat het antwoord zien
Mensen ontlenen hun eigenheid aan hun culturele identiteit. Als die verdrongen lijkt te worden door de Amerikaanse cultuur, gaan ze hun eigen taal, eten en tradities beschermen.
Voorbeeld: Frankrijk verplicht radiozenders een vast deel Franstalige muziek te draaien. Of: de Slow Food-beweging in Italië, ontstaan als protest tegen fastfood.
4. Waarom is Engels de lingua franca van de wereld geworden? Noem ook een mogelijk nadeel voor de culturele identiteit van een land.
Laat het antwoord zien
Eerst door het Britse koloniale rijk, dat Engels over de wereld verspreidde, en daarna door de economische, politieke en culturele macht van de VS in de 20e eeuw.
Nadeel: als steeds meer onderwijs, wetenschap, muziek en internetgebruik in het Engels gaat, wordt de eigen taal minder gebruikt. Taal is een belangrijk deel van de culturele identiteit.
5. Het boek vraagt: “Maakt het nog uit in welk land je bent?” Geef een onderbouwd antwoord.
Laat het antwoord zien
Ja en nee. Op sommige plekken lijken steden sterk op elkaar: dezelfde ketens, merken en muziek. Dat is culturele uniformiteit.
Maar taal, religie, eetgewoonten, omgangsvormen en waarden verschillen nog steeds sterk tussen landen, en veel ketens passen hun aanbod aan aan de plaatselijke smaak. Bovendien beschermen sommige landen hun cultuur bewust.
Een goed antwoord: aan de oppervlakte maakt het minder uit dan vroeger, maar in de diepere lagen van een cultuur maakt het nog veel uit.
Voor het mondeling
Bij een casus met een foto of bericht over een buitenlandse keten, film of trend: benoem of je uniformiteit of diversiteit ziet, en op welk schaalniveau. Vraag je daarna af of er een tegenreactie is, en wie die geeft.
Gebruik de begrippen precies: amerikanisering is de verspreiding van de Amerikaanse cultuur, culturele globalisering is het bredere proces.
Kun je dit hardop uitleggen?
Leg zonder boek uit waarom culturele globalisering tegelijk tot uniformiteit en diversiteit leidt, met de woorden tussen en binnen. Noem daarna drie redenen voor de rol van de VS en een voorbeeld van een tegenreactie.
Wat moet na deze paragraaf vanzelf gaan?
- verklaren waarom culturele globalisering tot uniformiteit én diversiteit leidt, met tussen en binnen
- drie redenen noemen waarom de VS cultureel dominant zijn
- uitleggen waarom amerikanisering tegenreacties oproept, met een voorbeeld
- culturele globalisering en amerikanisering uit elkaar houden
- zeggen wat een lingua franca is en waarom dat Engels is
- culturele identiteit omschrijven
Oefenen en opzoeken
Opdrachten bij 2.7 Blz. 72 in het boek Begrippenlijst blz. 95
De leerdoelen en de omschrijvingen van de begrippen op deze pagina komen letterlijk uit buiteNLand 5 vwo, paragraaf 2.7, en de begrippenlijst op blz. 95–96. Het openingsvoorbeeld (de vraag over het restaurant op reis) komt uit de introductie in de ELO. De uitleg onder “Waarom dit zo is”, de andere voorbeelden en de opgaven zijn algemene aardrijkskunde bij die leerdoelen, niet de tekst van de paragraaf zelf. Waar het boek iets anders zegt, gaat het boek voor. Er staat bij dit onderwerp nog geen video.