2.6 Globalisering politiek bekeken
Wereld; Globalisering; subdomein B1; CE + mondeling
Lees eerst het boek
buiteNLand 5 vwo, bladzijde 68 tot en met 71. Het boek is de leerstof. Deze pagina is er náast: hier staat waarom iets zo is, hoe je de opgaven aanpakt en wat er bij het mondeling van je gevraagd wordt.
Wat je na deze paragraaf moet kunnen
- beschrijven op welke manier de rol van de staat verandert door politieke globalisering
- uitleggen waarom landen internationale samenwerkingen aangaan
- beoordelen hoe globalisering kan leiden tot een versterking van regionale identiteiten
Dit zijn de leerdoelen van het boek, in hun eigen woorden. Die woorden gebruik je ook in je antwoorden.
De begrippen van deze paragraaf
7 stuks, met de omschrijving uit de begrippenlijst van het boek. Lees ze na het boek door en dek de rechterkant af om jezelf te overhoren, of oefen ze met de knop Quiz rechtsonder.
Politiek wordt mondiaal
- politieke globalisering
- de wereldwijde intensivering en uitbreiding van politieke relaties tussen staten
- blokvorming
- landen zoeken aansluiting en steun bij elkaar om hun positie (vooral economische en geopolitiek) te versterken
- non-gouvernementele organisatie (ngo)
- organisatie die buiten de overheid om direct samenwerkt met belangengroepen in ontwikkelingslanden
- neoliberalisme
- nadruk op vrijhandel en marktwerking, met weinig bemoeienis van de overheid of vakbonden
Hoe de wereld geordend is
- unipolaire wereld
- één grootmacht domineert de wereld op economisch, politiek en militair gebied
Houd de rij bij: bipolair (2.3, twee grootmachten), unipolair (hier, één grootmacht), en straks multipolair (2.8, meerdere machtscentra).
Tegenbeweging en verbinding
- regionalisme
- groepen mensen koesteren hun regionale identiteit en proberen de regionale eigenheid te behouden en te benadrukken
- wereldburgerschap
- het gevoel van verbinding tussen jezelf en anderen, zowel dichtbij als ver weg
Twee bewegingen die tegelijk bestaan: de een kijkt naar de eigen regio, de ander naar de hele wereld.
Waarom dit zo is
Waarom de rol van de staat verandert
Het boek opent met de filosoof Spinoza, die in de 17e eeuw schreef dat het doel van de staat de vrijheid is, en vraagt of staten daarin slagen. Die vraag wordt lastiger in een geglobaliseerde wereld.
Veel problemen houden zich niet aan grenzen: klimaatverandering, migratie, financiële crises, pandemieën, belastingontwijking door mno’s. Een staat kan die niet in zijn eentje oplossen. Daarom draagt hij een deel van zijn macht over aan internationale organisaties zoals de EU, de VN en de WTO. Tegelijk krijgen bedrijven en ngo’s meer invloed, en in het neoliberalisme trekt de overheid zich bewust terug ten gunste van de markt.
Waarom landen samenwerken
Landen zoeken elkaar op om sterker te staan: blokvorming. De EU is het bekendste voorbeeld, met een gezamenlijke markt en voor een deel een gezamenlijke munt. Andere voorbeelden zijn ASEAN in Zuidoost-Azië, Mercosur in Zuid-Amerika, en op militair gebied de NAVO.
De redenen: een grotere markt voor je bedrijven, een sterkere positie in onderhandelingen met grootmachten, samen veiliger, en grensoverschrijdende problemen samen aanpakken. De prijs is dat een land een deel van zijn zelfbeschikking inlevert.
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 bleven de VS over als enige grootmacht: een unipolaire wereld. Ook dat was voor andere landen een reden om zich in blokken te organiseren.
Waarom globalisering regionale identiteit kan versterken
Dat lijkt tegenstrijdig, maar het volgt uit hetzelfde proces. Als beslissingen verder weg worden genomen, in Brussel of in een hoofdkantoor op een ander continent, en als overal dezelfde winkels, films en muziek opduiken, dan voelen mensen dat hun eigenheid verdwijnt. Sommigen gaan die juist sterker benadrukken: hun taal, tradities en geschiedenis. Dat is regionalisme. Voorbeelden zijn Catalonië, Schotland, Vlaanderen en, dichter bij huis, Fryslân.
En “beoordelen”?
Dat betekent hier: laat zien dat het kan gebeuren, én dat het niet altijd gebeurt. Tegelijk met regionalisme groeit namelijk ook wereldburgerschap: mensen die zich juist met de hele wereld verbonden voelen. Een goed beoordelend antwoord noemt allebei en zegt dan onder welke omstandigheden de regionale identiteit sterker wordt, bijvoorbeeld als een regio een eigen taal heeft of zich economisch benadeeld voelt.
Opgaven
Maak ze op papier en open het antwoord pas daarna.
1. Beschrijf hoe de rol van de staat verandert door politieke globalisering. Geef een voorbeeld.
Laat het antwoord zien
Door politieke globalisering nemen de politieke relaties tussen staten wereldwijd toe. Veel problemen zijn grensoverschrijdend, zoals klimaatverandering of migratie, en een staat kan die niet alleen oplossen. Daarom draagt hij een deel van zijn macht over aan internationale organisaties, en krijgen ook bedrijven en ngo’s meer invloed.
Voorbeeld: Nederland stelt zelf geen invoerrechten meer vast; dat doet de EU voor alle lidstaten samen.
2. Leg uit waarom landen aan blokvorming doen. Noem twee redenen en wat een land ervoor inlevert.
Laat het antwoord zien
Redenen, twee van: een grotere markt voor de eigen bedrijven; een sterkere positie in onderhandelingen met grootmachten; samen veiliger; grensoverschrijdende problemen samen aanpakken.
Een land levert ervoor een deel van zijn zelfbeschikking in: sommige besluiten worden voortaan samen genomen.
3. Beoordeel de stelling: “Globalisering leidt tot een versterking van regionale identiteiten.” Gebruik een voorbeeld.
Laat het antwoord zien
Voor de stelling: als beslissingen verder weg worden genomen en culturen meer op elkaar gaan lijken, gaan mensen hun eigen taal, tradities en geschiedenis juist sterker benadrukken. Voorbeeld: in Catalonië en Schotland is het streven naar meer zelfbestuur de laatste decennia sterk geweest.
Tegen de stelling: tegelijk voelen veel mensen zich juist meer wereldburger, en in veel regio’s is er geen sterke regionale beweging.
Oordeel: globalisering kan regionale identiteiten versterken, vooral waar een regio al een eigen taal of geschiedenis heeft of zich achtergesteld voelt. Het gebeurt niet overal.
4. Wat kan een ngo wat een staat moeilijker kan? Geef een voorbeeld van wat zo’n organisatie doet.
Laat het antwoord zien
Een ngo werkt buiten de overheid om, direct samen met belangengroepen in ontwikkelingslanden. Ze kan daardoor werken waar een regering niet welkom is of traag is, en zich richten op één groep of één probleem.
Voorbeeld: een hulporganisatie die samen met boerencoöperaties in een ontwikkelingsland aan waterputten of betere zaden werkt.
5. Waarom spreken we vanaf 1991 van een unipolaire wereld? Hoe heette de situatie daarvoor?
Laat het antwoord zien
In 1991 viel de Sovjet-Unie uiteen. Daarna waren de VS de enige grootmacht die de wereld op economisch, politiek en militair gebied domineerde: een unipolaire wereld.
Daarvoor was de wereld bipolair: de VS en de Sovjet-Unie stonden tegenover elkaar in de Koude Oorlog.
Voor het mondeling
Bij een casus over een samenwerkingsverband of een regio die zelfstandiger wil worden: benoem de actoren en hun schaalniveau (regio, staat, EU, wereld) en zeg wie er macht wint en wie er macht verliest.
Bij “beoordeel” wil de examinator altijd twee kanten horen en daarna jouw onderbouwde conclusie.
Kun je dit hardop uitleggen?
Leg zonder boek uit hoe de rol van de staat verandert door politieke globalisering, en noem twee redenen voor blokvorming. Beoordeel daarna hardop of globalisering regionale identiteiten versterkt, met een voorbeeld voor en een argument tegen.
Wat moet na deze paragraaf vanzelf gaan?
- beschrijven hoe de staat macht deelt met internationale organisaties, bedrijven en ngo’s
- redenen voor blokvorming noemen, met een voorbeeld van een blok
- uitleggen waarom globalisering regionalisme kan oproepen, en dat beoordelen
- regionalisme en wereldburgerschap uit elkaar houden
- bipolaire en unipolaire wereld uit elkaar houden, met de jaartallen
- neoliberalisme en ngo omschrijven
Oefenen en opzoeken
Opdrachten bij 2.6 Blz. 68 in het boek Begrippenlijst blz. 95
De leerdoelen en de omschrijvingen van de begrippen op deze pagina komen letterlijk uit buiteNLand 5 vwo, paragraaf 2.6, en de begrippenlijst op blz. 95–96. Het openingsvoorbeeld (het citaat van Spinoza) komt uit de introductie in de ELO. De uitleg onder “Waarom dit zo is”, de andere voorbeelden en de opgaven zijn algemene aardrijkskunde bij die leerdoelen, niet de tekst van de paragraaf zelf. Waar het boek iets anders zegt, gaat het boek voor. Er staat bij dit onderwerp nog geen video.