← Terug 2.5 Globalisering economisch bekeken Planning

2.5 Globalisering economisch bekeken

Wereld; Globalisering; subdomein B1; CE + mondeling

Lees eerst het boek

buiteNLand 5 vwo, bladzijde 64 tot en met 67. Het boek is de leerstof. Deze pagina is er náast: hier staat waarom iets zo is, hoe je de opgaven aanpakt en wat er bij het mondeling van je gevraagd wordt.

Blz. 64 openen Opdrachten bij 2.5

Wat je na deze paragraaf moet kunnen

Dit zijn de leerdoelen van het boek, in hun eigen woorden. Die woorden gebruik je ook in je antwoorden.

De begrippen van deze paragraaf

10 stuks, met de omschrijving uit de begrippenlijst van het boek. Lees ze na het boek door en dek de rechterkant af om jezelf te overhoren, of oefen ze met de knop Quiz rechtsonder.

Handel

vrijhandel
handel waarbij zo weinig mogelijk handelsbelemmeringen, zoals invoerrechten, bestaan
handelsbelemmering
belemmering in het internationale goederenverkeer dat niet een gevolg is van invoertarieven, maar van bijvoorbeeld veiligheidsvoorschriften of administratieve bepalingen
Wereldhandelsorganisatie (WTO)
internationale organisatie, in 1995 door de westerse landen opgericht, met als doel de bevordering van de internationale handel, de beslechting van handelsconflicten en de opheffing van handelsbarrières; de WTO streeft naar liberalisering van de wereldmarkt
ruilvoet
de verhouding tussen de prijs van de export en de import van een land

Let op: het boek is hier niet helemaal consequent. Bij vrijhandel worden invoerrechten een handelsbelemmering genoemd; bij handelsbelemmering staat juist dat het níet om invoertarieven gaat. Schrijf daarom in een antwoord “invoerrechten en andere handelsbelemmeringen”. Dan klopt het volgens allebei de omschrijvingen.

Geld

kapitaalstroom
geldstroom die door de globalisering zich in hoger tempo over de wereld verplaatst
buitenlandse investering
een instroom van kapitaal of investering leidend tot invloed op een bedrijf in een ander land (zie ook Foreign Direct Investment (FDI))
Foreign Direct Investment (FDI)
zie buitenlandse investeringen
belastingtarief
het percentage belasting dat wordt opgelegd aan een individu, onderneming of instelling

FDI is gewoon de Engelse naam voor een buitenlandse investering. In Engelstalige bronnen en grafieken kom je vooral die afkorting tegen.

Het systeem en de keten

markteconomie
een economisch stelsel waarbij het functioneren van de markt bepaald wordt door het principe van vraag en aanbod en waarbij de rol van de overheid bescheiden is
productieketen
de route die een product aflegt van idee of grondstof tot dienst of eindproduct

Waarom dit zo is

Waarom vrijhandel en globalisering samen opgaan

Hoe minder invoerrechten en andere handelsbelemmeringen, hoe goedkoper en eenvoudiger het is om over grenzen te handelen. Landen gaan zich dan toeleggen op wat ze relatief goed of goedkoop kunnen, en kopen de rest in. Zo worden ze afhankelijker van elkaar: de verwevenheid neemt toe.

De WTO maakt sinds 1995 afspraken over het verlagen van handelsbarrières en beslecht conflicten tussen landen. Vrijhandel past bij een markteconomie, waarin vraag en aanbod bepalen wat er gebeurt en de overheid zich bescheiden opstelt.

Het werkt ook andersom: vrijhandel is een keuze. De laatste jaren voeren landen zoals de VS en China weer hogere invoerrechten in tegen elkaar. Dan remt de globalisering op dat punt af. Het verband tussen vrijhandel en globalisering is dus: meer vrijhandel, meer verwevenheid, en omgekeerd.

Waarom één product op veel plekken gemaakt wordt

Het boek opent met de iPhone. Voor één toestel worden grondstoffen uit Afrika gebruikt, de onderdelen worden gemaakt in fabrieken in Azië, Europa en de VS, en voordat het in de winkel ligt, heeft het al een wereldreis gemaakt.

Dat is een productieketen. Elke stap gebeurt op de plek die daarvoor het gunstigst is. Grondstoffen worden gewonnen waar ze in de grond zitten. Het ontwerp en de techniek komen uit centrumlanden met veel kennis. De assemblage gebeurt waar arbeid goedkoop is en waar fabrieken snel kunnen opschalen. Het hoofdkantoor en de winst komen vaak terecht waar het belastingtarief laag is.

Dat kan alleen omdat transport goedkoop is (2.2), communicatie vrijwel gratis, en de handelsbelemmeringen laag zijn.

Hoe de internationale arbeidsverdeling verschoven is

Met de internationale arbeidsverdeling bedoelen we: welke landen welk soort werk doen in de wereldeconomie. Dat woord staat in het leerdoel, maar niet in de begrippenlijst; deze omschrijving is dus in eigen woorden.

Vroeger leverde de periferie vooral grondstoffen en landbouwproducten, en maakten de centrumlanden daar industrieproducten van. Nu zit veel industrie in de semiperiferie, in de nieuwe industrielanden, en houden de centrumlanden zich vooral bezig met diensten, kennis, ontwerp en hoofdkantoren. Veel landen in de periferie leveren nog steeds vooral grondstoffen.

Voor die grondstoffenlanden is de ruilvoet belangrijk: de verhouding tussen de prijs van hun export en die van hun import. Als grondstoffen goedkoper worden en de machines die ze kopen duurder, kunnen ze voor dezelfde export minder importeren.

Opgaven

Maak ze op papier en open het antwoord pas daarna.

1. Omschrijf het verband tussen vrijhandel en globalisering.

Laat het antwoord zien

Bij vrijhandel zijn er zo weinig mogelijk invoerrechten en andere handelsbelemmeringen. Daardoor wordt internationale handel goedkoper en makkelijker, gaan landen zich specialiseren en worden ze meer van elkaar afhankelijk. De verwevenheid tussen gebieden neemt dus toe: meer vrijhandel betekent meer globalisering.

2. Leg met het begrip productieketen uit waarom een iPhone op veel verschillende plekken wordt gemaakt. Noem bij minstens twee stappen waarom die stap op die plek gebeurt.

Laat het antwoord zien

Een productieketen is de route die een product aflegt van grondstof tot eindproduct. Elke stap wordt gedaan op de plek die daarvoor het gunstigst is.

Grondstoffen komen uit Afrika, omdat ze daar in de grond zitten. Het ontwerp komt uit de VS, omdat daar de kennis zit. De onderdelen en de assemblage zitten voor een groot deel in Azië, omdat daar veel fabrieken zijn en de arbeid goedkoper is.

3. Beschrijf hoe de internationale arbeidsverdeling is verschoven. Gebruik de woorden centrum, semiperiferie en periferie.

Laat het antwoord zien

Vroeger: de periferie leverde grondstoffen en landbouwproducten, het centrum maakte er industrieproducten van.

Nu: veel industrie is verhuisd naar de semiperiferie, de nieuwe industrielanden zoals China. Het centrum richt zich vooral op diensten, kennis, ontwerp en hoofdkantoren. De periferie levert nog vaak grondstoffen.

4. Een land exporteert vooral koffie en importeert vooral machines. De koffieprijs blijft gelijk, de machines worden 20 procent duurder. Wat gebeurt er met de ruilvoet? Reken hem uit met prijsindexcijfers (beginjaar = 100) en leg uit wat het betekent.

Laat het antwoord zien

Prijsindex van de export: 100. Prijsindex van de import: 120.

Ruilvoet = prijsindex exportprijsindex import × 100 = 100120 × 100 ≈ 83

De ruilvoet daalt van 100 naar ongeveer 83: hij verslechtert. Voor dezelfde hoeveelheid koffie kan het land nu ongeveer 17 procent minder machines kopen.

5. Ierland heeft al lang een laag belastingtarief voor bedrijven, en veel Amerikaanse techbedrijven hebben er hun Europese hoofdkantoor. Leg uit hoe die twee dingen samenhangen.

Laat het antwoord zien

Een laag belastingtarief betekent dat een bedrijf over zijn winst minder belasting betaalt. Voor een mno die kan kiezen waar het een vestiging neerzet, is dat een reden om voor dat land te kiezen.

Daardoor trekt Ierland buitenlandse investeringen aan: de bedrijven brengen kapitaal, banen en kennis mee. Dit is een voorbeeld van hoe landen met elkaar concurreren om de kapitaalstromen van mno’s.

Voor het mondeling

Bij een casus over een product: volg de productieketen stap voor stap en zeg bij elke stap waarom die op die plek gebeurt. Bij een casus over een land dat grondstoffen exporteert: denk aan de ruilvoet, en aan de vraag of het land in de keten kan opschuiven naar stappen waar meer verdiend wordt.

Een sterk antwoord laat zien dat vrijhandel voordelen en nadelen heeft, en zegt voor wie.

Kun je dit hardop uitleggen?

Leg zonder boek uit waarom vrijhandel en globalisering samengaan. Volg daarna de productieketen van een smartphone van grondstof tot winkel, en vertel hoe de internationale arbeidsverdeling sinds vroeger is verschoven.

Wat moet na deze paragraaf vanzelf gaan?

Oefenen en opzoeken

Opdrachten bij 2.5 Blz. 64 in het boek Begrippenlijst blz. 95

De leerdoelen en de omschrijvingen van de begrippen op deze pagina komen letterlijk uit buiteNLand 5 vwo, paragraaf 2.5, en de begrippenlijst op blz. 95–96. Het openingsvoorbeeld (het voorbeeld van de iPhone) komt uit de introductie in de ELO. De uitleg onder “Waarom dit zo is”, de andere voorbeelden en de opgaven zijn algemene aardrijkskunde bij die leerdoelen, niet de tekst van de paragraaf zelf. Waar het boek iets anders zegt, gaat het boek voor. Er staat bij dit onderwerp nog geen video.

← 2.4 Aardrijkskunde 2.6 →