← Terug 2.4 Globalisering na 1980 Planning

2.4 Globalisering na 1980

Wereld; Globalisering; subdomein B1; CE + mondeling

Lees eerst het boek

buiteNLand 5 vwo, bladzijde 60 tot en met 63. Het boek is de leerstof. Deze pagina is er náast: hier staat waarom iets zo is, hoe je de opgaven aanpakt en wat er bij het mondeling van je gevraagd wordt.

Blz. 60 openen Opdrachten bij 2.4

Wat je na deze paragraaf moet kunnen

Dit zijn de leerdoelen van het boek, in hun eigen woorden. Die woorden gebruik je ook in je antwoorden.

De begrippen van deze paragraaf

9 stuks, met de omschrijving uit de begrippenlijst van het boek. Lees ze na het boek door en dek de rechterkant af om jezelf te overhoren, of oefen ze met de knop Quiz rechtsonder.

De motor

economische globalisering
het proces waarbij de verwevenheid tussen gebieden op economisch terrein toeneemt
multinationale onderneming (mno)
onderneming met vestigingen in meerdere landen

Wat mno’s met hun werk doen

outsourcing
het uitbesteden van activiteiten die een bedrijf zelf eerst ondernam, aan een ander bedrijf
offshoring
het verplaatsen van werkzaamheden naar een ander ((semi)perifeer) land
reshoring
het terughalen van productieafdelingen naar het thuisland van het bedrijf

Outsourcing gaat over wie het werk doet: een ander bedrijf. Offshoring gaat over waar: een ander land. Ze kunnen samen voorkomen, maar ook los: een bedrijf kan werk uitbesteden aan een bedrijf in de eigen stad, of een eigen fabriek in het buitenland openen.

Wie er sterker worden

nieuw industrieland
land in de semiperiferie die een snelle industrialisatie doormaakt en gedeeltelijk de rol van de centrumlanden overneemt, bijvoorbeeld China, India en Brazilië
Pacific Rim
de (opkomende) economische grootmachten aan de Aziatische kant van de Stille (Grote) Oceaan, zoals China, Japan, Zuid-Korea of Maleisië
global shift
een (mogelijke) verschuiving van het economische en politieke zwaartepunt in de wereld, bijvoorbeeld van de landen rond de Atlantische Oceaan naar gebieden rond de Stille Oceaan

Een kritische kijk

neokolonialisme
uitbuiting van zelfstandig geworden vroegere koloniale gebieden door centrumlanden

Neokolonialisme is het verband met 2.3: de koloniën zijn formeel zelfstandig, maar de economische afhankelijkheid van het centrum blijft bestaan.

Waarom dit zo is

Waarom mno’s de motor zijn

Na 1980 kwamen drie dingen samen. Veel landen openden hun markten voor buitenlandse bedrijven en goederen; China deed dat vanaf eind jaren zeventig. De container maakte transport goedkoop (2.2). En ICT maakte het mogelijk om werk over de hele wereld te verdelen en toch vanuit één plek aan te sturen.

Multinationale ondernemingen maakten daar als eersten gebruik van. Ze verdeelden hun productie over landen en kozen voor elke stap de plek die het gunstigst was: lage lonen voor de assemblage, kennis voor het ontwerp, een lage belasting voor het hoofdkantoor, nabijheid voor de verkoop. Zo zetten mno’s geld, banen, goederen en kennis in beweging tussen landen. Daarom heten ze de motor: zij zijn het die de verwevenheid in de praktijk tot stand brengen.

Gevolgen: winnaars en verliezers, ook binnen één land

Het boek opent met twee plekken in de VS. Op Wall Street in New York gaan dagelijks miljoenen digitale dollars door de handen van beurshandelaren. Een paar staten verderop, in Beattyville in Kentucky, zijn de kolenmijnen gesloten en ligt het inkomen op een kwart van het nationale gemiddelde.

Dat laat zien dat globalisering geen gevolg heeft “voor de VS” als geheel. In de centrumlanden verdwijnt werk in de maakindustrie naar landen met lagere lonen, terwijl de financiële en zakelijke diensten groeien. In de nieuwe industrielanden komen er banen en groeit de economie, vaak met lage lonen en milieuschade. Beschrijf bij elk gevolg dus voor wie en waar het geldt.

Waarom het machtscentrum verschuift

Een groot deel van de industrie is naar Oost-Azië verhuisd. Daarmee groeiden daar het inkomen, de kennis en de invloed. Landen aan de Aziatische kant van de Stille Oceaan, de Pacific Rim, zijn uitgegroeid tot economische grootmachten; China is de grootste exporteur van goederen ter wereld.

Die beweging heet global shift: het economische en politieke zwaartepunt schuift van de landen rond de Atlantische Oceaan naar die rond de Stille Oceaan. Let op het woord “mogelijke” in de omschrijving: het is een verschuiving die bezig is, geen afgerond feit.

Opgaven

Maak ze op papier en open het antwoord pas daarna.

1. Een Nederlands kledingmerk laat zijn kleding voortaan maken door een fabriek in Vietnam die van een ander bedrijf is. Is dit outsourcing, offshoring of allebei? Leg uit.

Laat het antwoord zien

Allebei. Het is outsourcing, omdat het werk wordt uitbesteed aan een ander bedrijf. Het is ook offshoring, omdat het werk naar een ander land gaat, een land in de semiperiferie.

2. Verklaar waardoor mno’s de motor achter economische globalisering vormen.

Laat het antwoord zien

Mno’s hebben vestigingen in meerdere landen en verdelen hun productie over de plekken die voor elke stap het gunstigst zijn. Daardoor brengen zij geld (investeringen), banen, goederen en kennis tussen landen in beweging.

Dat konden ze na 1980 doordat markten opengingen, transport goedkoop werd en ICT het mogelijk maakte om alles vanuit één hoofdkantoor aan te sturen. Zo zijn zij het die de economische verwevenheid tussen gebieden in de praktijk laten toenemen.

3. Gebruik het voorbeeld van Wall Street en Beattyville om uit te leggen dat globalisering binnen één land winnaars en verliezers kan opleveren.

Laat het antwoord zien

Wall Street profiteert: de financiële sector groeit door wereldwijde geldstromen en daar wordt veel verdiend.

Beattyville verliest: de kolenmijnen zijn gesloten, er is weinig ander werk en het inkomen ligt op een kwart van het nationale gemiddelde.

Beide liggen in de VS. De gevolgen van globalisering verschillen dus niet alleen tussen landen, maar ook tussen gebieden en sectoren binnen één land.

4. Noem twee redenen waarom een bedrijf kan kiezen voor reshoring.

Laat het antwoord zien

Bijvoorbeeld: de lonen in het land waar de productie zat, zijn gestegen, waardoor het voordeel kleiner wordt. Of: lange productieketens bleken kwetsbaar, zoals bij de blokkade van het Suezkanaal in 2021, waardoor het bedrijf de productie dichter bij huis wil hebben.

Ook goed: snellere levering aan klanten in het eigen land, betere controle op de kwaliteit, of invoerheffingen en overheidsbeleid dat productie in het eigen land beloont.

5. Leg uit wat global shift betekent en waarom de Pacific Rim daarbij hoort.

Laat het antwoord zien

Global shift is een (mogelijke) verschuiving van het economische en politieke zwaartepunt in de wereld, van de landen rond de Atlantische Oceaan naar de gebieden rond de Stille Oceaan.

De Pacific Rim zijn de opkomende economische grootmachten aan de Aziatische kant van de Stille Oceaan, zoals China, Japan en Zuid-Korea. Daar is veel industrie naartoe verhuisd en daar groeien inkomen en invloed. Zij vormen dus het gebied waar het zwaartepunt naartoe schuift.

Voor het mondeling

Bij een casus over een bedrijf dat ergens een fabriek opent of sluit: benoem eerst wat het bedrijf doet (outsourcing, offshoring of reshoring) en waarom. Beschrijf daarna de gevolgen voor beide plekken, en maak onderscheid tussen groepen binnen een land.

Een sterk antwoord noemt ook de grotere lijn: deze ene beslissing is een klein stukje van de global shift.

Kun je dit hardop uitleggen?

Leg zonder boek het verschil uit tussen outsourcing, offshoring en reshoring, met bij elk een voorbeeld. Verklaar daarna waarom mno’s de motor van globalisering heten, en wat global shift betekent.

Wat moet na deze paragraaf vanzelf gaan?

Oefenen en opzoeken

Opdrachten bij 2.4 Blz. 60 in het boek Begrippenlijst blz. 95

De leerdoelen en de omschrijvingen van de begrippen op deze pagina komen letterlijk uit buiteNLand 5 vwo, paragraaf 2.4, en de begrippenlijst op blz. 95–96. Het openingsvoorbeeld (het voorbeeld van Wall Street en Beattyville) komt uit de introductie in de ELO. De uitleg onder “Waarom dit zo is”, de andere voorbeelden en de opgaven zijn algemene aardrijkskunde bij die leerdoelen, niet de tekst van de paragraaf zelf. Waar het boek iets anders zegt, gaat het boek voor. Er staat bij dit onderwerp nog geen video.

← 2.3 Aardrijkskunde 2.5 →