2.2 Transport en informatie
Wereld; Globalisering; subdomein B1; CE + mondeling
Lees eerst het boek
buiteNLand 5 vwo, bladzijde 52 tot en met 55. Het boek is de leerstof. Deze pagina is er náast: hier staat waarom iets zo is, hoe je de opgaven aanpakt en wat er bij het mondeling van je gevraagd wordt.
Wat je na deze paragraaf moet kunnen
- beschrijven op welke manier transporttechnologie bijdraagt aan globalisering
- beschrijven op welke manier informatie- en communicatietechnologie bijdraagt aan globalisering
- verklaren onder welke voorwaarden interactie tussen gebieden tot stand komt
Dit zijn de leerdoelen van het boek, in hun eigen woorden. Die woorden gebruik je ook in je antwoorden.
De begrippen van deze paragraaf
6 stuks, met de omschrijving uit de begrippenlijst van het boek. Lees ze na het boek door en dek de rechterkant af om jezelf te overhoren, of oefen ze met de knop Quiz rechtsonder.
Transport
- transporttechnologie
- technische voorzieningen die samenhangen met het vervoer van goederen en mensen
- transportnetwerk
- het geheel van transportlijnen die zijn verbonden met knooppunten
Informatie
- informatie- en communicatietechnologie (ICT)
- alle technieken die het mogelijk maken op elektronische wijze te communiceren en informatie van het ene punt naar het andere punt te verspreiden
Netwerken op twee schalen
- transnationaal netwerk
- verbinding tussen twee landen op economisch, politiek en sociaal-cultureel terrein
- mondiaal netwerk
- wereldwijde verbinding tussen gebieden en landen op economisch, politiek en sociaal-cultureel terrein
Het verschil zit alleen in de schaal: transnationaal is tussen twee landen, mondiaal is wereldwijd.
Wanneer komt interactie tot stand?
- interactietheorie
- theorie die ervan uitgaat dat uitwisseling van goederen, mensen of ideeën tussen gebieden alleen tot stand komt wanneer aan drie basisvoorwaarden is voldaan – complementariteit, transporteerbaarheid en geen tussenliggende mogelijkheden
De drie voorwaarden in gewone woorden: complementariteit = het ene gebied heeft iets wat het andere nodig heeft; transporteerbaarheid = het vervoer is haalbaar en betaalbaar; geen tussenliggende mogelijkheden = er is geen gebied dichterbij of goedkoper dat hetzelfde kan leveren.
Waarom dit zo is
Waarom transporttechnologie de wereld verbindt
Transport bepaalt hoeveel het kost om een goed of een persoon te verplaatsen. De grootste stap was de container: een gestandaardiseerde doos die zonder uitpakken van schip op trein of vrachtwagen gaat. Overslaan duurt daardoor uren in plaats van dagen, schepen worden steeds groter, en de transportkosten per product worden zo laag dat ze bij veel goederen nauwelijks nog meetellen.
Transport werkt via een transportnetwerk: lijnen en knooppunten. Wie op een groot knooppunt ligt, is van overal goed bereikbaar.
Waarom ICT de wereld nog sterker verbindt
Voor informatie is de relatieve afstand bijna nul geworden. Via glasvezelkabels op de oceaanbodem, satellieten en het internet gaat een bericht in een fractie van een seconde de wereld rond, en het kost vrijwel niets.
Daardoor kan een bedrijf zijn werk over de hele wereld verdelen en toch alles vanuit één hoofdkantoor aansturen. Financiële markten handelen dag en nacht. Diensten zoals een klantenservice of programmeerwerk kunnen in een ander land gedaan worden.
Het verschil met transport: informatie reist vrijwel gratis, goederen niet. ICT maakt het mogelijk om productie te regelen over grote afstand; transporttechnologie maakt het mogelijk om de spullen ook echt te verplaatsen.
De drie voorwaarden van de interactietheorie toepassen
Een voorbeeld: China importeert enorme hoeveelheden ijzererts uit Australië.
- Complementariteit: China maakt veel staal en heeft daarvoor meer ijzererts nodig dan het zelf heeft; Australië heeft grote voorraden.
- Transporteerbaarheid: erts gaat in grote bulkschepen, en dat is per ton goedkoop.
- Geen tussenliggende mogelijkheden: ook Brazilië levert ijzererts, maar ligt veel verder van China. Voor China ligt Australië dus tussen China en het alternatief in.
Valt één voorwaarde weg, dan komt de stroom niet of minder op gang. Daarom zijn het voorwaarden: alle drie moeten kloppen.
Opgaven
Maak ze op papier en open het antwoord pas daarna.
1. Leg uit hoe de container heeft bijgedragen aan globalisering.
Laat het antwoord zien
De container is een gestandaardiseerde doos die zonder uitpakken van schip naar trein of vrachtwagen gaat. Daardoor gaat overslaan veel sneller, kunnen schepen veel groter worden en dalen de transportkosten per product sterk.
Goedkoper transport verkleint de relatieve afstand. Daardoor wordt handel over grote afstand lonend, neemt de interactie toe en raken gebieden sterker met elkaar verweven.
2. De grootste luchthaven van de VS ligt in Atlanta. Leg met het begrip transportnetwerk uit waarom.
Laat het antwoord zien
Een transportnetwerk bestaat uit lijnen en knooppunten. Atlanta is een knooppunt met een gunstige relatieve ligging: binnen twee uur vliegen bereik je 80 procent van de bevolking van de VS.
Daarom is het handig om daar over te stappen. Luchtvaartmaatschappijen laten er veel lijnen samenkomen, en zo verwerkt het vliegveld zo’n 110 miljoen passagiers per jaar, meer dan de vliegvelden van grotere steden.
3. Noem de drie voorwaarden van de interactietheorie en laat met de ijzererthandel tussen Australië en China zien dat ze alle drie kloppen.
Laat het antwoord zien
Complementariteit: China heeft voor zijn staalindustrie meer ijzererts nodig dan het zelf heeft; Australië heeft er veel van.
Transporteerbaarheid: erts kan goedkoop in grote bulkschepen worden vervoerd.
Geen tussenliggende mogelijkheden: het alternatief, Brazilië, ligt veel verder weg; Australië is voor China de dichtstbijzijnde grote leverancier.
4. Wat is het verschil tussen een transnationaal en een mondiaal netwerk? Geef van allebei een voorbeeld.
Laat het antwoord zien
Een transnationaal netwerk verbindt twee landen, een mondiaal netwerk is een wereldwijde verbinding tussen gebieden en landen.
Voorbeeld transnationaal: een spoorverbinding of een gasleiding tussen twee buurlanden. Voorbeeld mondiaal: het internet, of het netwerk van containerlijnen van een grote rederij.
5. Leg uit hoe ICT het mogelijk maakt dat een bedrijf zijn productie over meerdere landen verdeelt.
Laat het antwoord zien
Met ICT kan het hoofdkantoor direct en vrijwel gratis communiceren met vestigingen en leveranciers overal ter wereld: bestellingen, ontwerpen en planningen gaan in een oogwenk over en weer.
Daardoor kan elk onderdeel worden gemaakt op de plek die daarvoor het gunstigst is, terwijl het bedrijf het geheel toch vanuit één plek aanstuurt. Zonder die snelle communicatie zou zo’n verdeling onoverzichtelijk en traag worden.
Voor het mondeling
Bij een casus over handel of migratie tussen twee gebieden is de interactietheorie je gereedschap. Loop de drie voorwaarden één voor één af en zeg bij elke voorwaarde wat er in deze casus aan de hand is. Als een stroom niet op gang komt, zoek dan welke voorwaarde ontbreekt.
Bij een kaart met vliegroutes of scheepvaartlijnen: wijs de knooppunten aan en zeg waarom die plek een gunstige relatieve ligging heeft.
Kun je dit hardop uitleggen?
Leg zonder boek uit hoe de container en hoe ICT allebei bijdragen aan globalisering, en wat het verschil tussen die twee is. Noem daarna de drie voorwaarden van de interactietheorie met een eigen voorbeeld.
Wat moet na deze paragraaf vanzelf gaan?
- beschrijven hoe transporttechnologie, en vooral de container, bijdraagt aan globalisering
- beschrijven hoe ICT bijdraagt aan globalisering, en het verschil met transport noemen
- een transportnetwerk beschrijven met lijnen en knooppunten, zoals bij Atlanta
- transnationaal en mondiaal netwerk uit elkaar houden
- de drie voorwaarden van de interactietheorie noemen en toepassen op een voorbeeld
Oefenen en opzoeken
Opdrachten bij 2.2 Blz. 52 in het boek Begrippenlijst blz. 95
De leerdoelen en de omschrijvingen van de begrippen op deze pagina komen letterlijk uit buiteNLand 5 vwo, paragraaf 2.2, en de begrippenlijst op blz. 95–96. Het openingsvoorbeeld (het voorbeeld van de luchthaven van Atlanta) komt uit de introductie in de ELO. De uitleg onder “Waarom dit zo is”, de andere voorbeelden en de opgaven zijn algemene aardrijkskunde bij die leerdoelen, niet de tekst van de paragraaf zelf. Waar het boek iets anders zegt, gaat het boek voor. Er staat bij dit onderwerp nog geen video.