Korte eindcheck november; Natuurkunde

Ongeveer 25 minuten. Stop uiterlijk na 30 minuten. Niet af? Noteer waar je bleef en bespreek dat later. Je bepaalt zelf wanneer je deze check maakt.

Werk eerst op papier. Open de uitwerkingen pas na je eigen poging. Dit zijn nieuwe oefenvragen voor de ELO, geen officiële examenvragen. Deze korte check geeft een indruk van de gekozen vaardigheden; hij dekt niet alle novemberstof.

Binas en een rekenmachine mogen erbij. De benodigde constanten en formules staan ook bij de vragen. Reken met eenheden en leg je keuzes uit.

Afbakening: deze check gaat over de vier beschikbare novemberlessen. De les Energieniveaus en quantummodellen ontbreekt nog en is daarom niet opgenomen.

1. Sterren: temperatuur en vermogen

Ongeveer 7 minuten

Een ster heeft een piekgolflengte van 5,80 · 10² nm. Beschouw de ster als een zwarte straler.

Gebruik kW = 2,898 · 10−3 m K en λmaxT = kW. Verder geldt P = σ · 4πR² · T⁴.

a. Bereken de oppervlaktetemperatuur.

b. Een andere ster heeft dezelfde oppervlaktetemperatuur en een tweemaal zo grote straal. Hoe verhouden de uitgestraalde vermogens zich? Licht toe.

Bekijk de uitwerking na je eigen poging

a. λmax = 5,80 · 10−7 m.

T = kWλmax
= 2,898 · 10−35,80 · 10−7
= 4996,55… K ≈ 5,00 · 10³ K.

b. Bij gelijke T geldt P ∝ R². De tweede ster heeft daarom 2² = 4 keer zoveel stralingsvermogen. Gelijke temperatuur betekent niet automatisch gelijk totaal vermogen.

2. De Broglie en het golfkarakter

Ongeveer 7 minuten

Elektronen bewegen met v = 2,0 · 106 m/s. Bij deze snelheid mag je p = mv gebruiken.

h = 6,626 · 10−34 J s; me = 9,109 · 10−31 kg; λ = hp .

a. Bereken hun de-brogliegolflengte.

b. Wat gebeurt er met die golflengte als de snelheid verdubbelt, nog steeds met p = mv? Noem ook een waarneming in een dubbelspleetproef die het golfkarakter laat zien.

Bekijk de uitwerking na je eigen poging

a. Eerst de impuls:

p = mv = 1,8218 · 10−24 kg m/s.
λ = hp = 3,637… · 10−10 m
≈ 3,6 · 10−10 m.

b. Bij dubbele snelheid verdubbelt p. Omdat λ = hp , halveert de golflengte tot ongeveer 1,8 · 10−10 m.

Een patroon van maxima en minima bij twee spleten wijst op interferentie, dus op golfgedrag. Afzonderlijke elektronen worden als afzonderlijke treffers waargenomen; het patroon bouwt zich uit veel treffers op.

3. Massa en energie bij een kernreactie

Ongeveer 4 minuten

Bij een kernreactie is de totale rustmassa na de reactie 0,0050 u kleiner dan ervoor.

E = Δm c² en 1 u · c² = 931,5 MeV.

a. Bereken hoeveel energie bij dit massaverschil hoort, in MeV.

b. Leg uit waarom dit geen schending van energiebehoud is.

Bekijk de uitwerking na je eigen poging

a. Gebruik het verschil in rustmassa, niet de hele massa van de kernen.

E = 0,0050 × 931,5 MeV
= 4,6575 MeV ≈ 4,7 MeV.

b. De rustenergie neemt af. Het verschil komt beschikbaar als bijvoorbeeld bewegingsenergie van de reactieproducten en/of stralingsenergie. De totale energie blijft behouden.

Een massa in u is geen energie in MeV; de omzetting gebruikt de factor c².

4. Tijdrek: wie meet welke tijd?

Ongeveer 5 minuten

Een ruimteschip beweegt eenparig met 0,60c ten opzichte van een laboratorium. Tussen twee tikken van één klok aan boord zit volgens die klok 4,0 μs.

γ = 1√(1 − v²c²) en Δt = γ Δt0.

a. Welke gemeten tijd is de eigentijd? Leg uit.

b. Bereken γ en het tijdsinterval tussen deze twee tikken volgens het laboratorium. Het gaat om de tijden in dit referentiestelsel, niet om aankomsttijden van lichtsignalen.

Bekijk de uitwerking na je eigen poging

a. De 4,0 μs aan boord is de eigentijd Δt0. De twee tikken gebeuren op dezelfde plaats in het stelsel van die klok.

b.

γ = 1√(1 − 0,60²)
= 1√0,64 = 1,25.
Δt = 1,25 × 4,0 μs = 5,0 μs.

Het laboratorium kent aan dezelfde twee tikken een langer tijdsinterval toe. De klok aan boord loopt volgens het laboratorium langzamer.

Na afloop: wat wil je herhalen?

Schrijf per onderdeel op: zelfstandig gelukt, nog oefenen of nog niet gedaan. Een cijfer is niet nodig. Kies daarna één of twee onderwerpen om mee verder te gaan.

Nog niet getoetst: Energieniveaus en quantummodellen. Dat hoofdstuk moet eerst worden toegevoegd aan de site.

Houd ook bij of het rekenen, de aanpak of het uitleggen de meeste tijd kostte.